Muhakemat

amç. 1911de bakıyor adam. ne var? sınırlar geri çekilmiş, iyice küçülmüş. her cephede yenilmiş. herkesin gökten bir kurtarıcı beklediği, veya yerin dibine girsek de yaşamın zülünden kurtulsak dediği bir anda, emareler görüyorum diyen bir adam, ya deli olacak, ya da...

...
"Eğer sual edersen: Senin bu telâşın ve ulûm-u mütearife hükmüne geçen şeylere burhan getirmeye ne lüzum vardır? Zira telâhuk-u efkâr ve tecârübün keşfiyatıyla meydan-ı bedahete gelen mesaile burhan getirmek, malûmu ilâm demektir.

Cevaben derim: Maatteessüf, benimle şu zamanın kıt’asında iştirak eden cümlesi, eğer çendan sureten on üçüncü asrın evlâdıdırlar, fakat fikir ve terakki cihetiyle kurun-u vustânın yadigârlarıdırlar. Güya muasırlarımız üçüncü asrın nihayetinden on üçüncü asra kadar geçmiş olan asırların fihristesi veyahut enmûzeci veyahut melez bir kavimdirler. Hattâ bu zamanın çok bedihiyatı, onlarca mevhumat sayılır."

amç. herkesin şaştığı bir profil çizdi üstad. herkes biliyor geri kalmışlığı.

adam gökten zembille mesih inecek diye bekliyor.

"Cevaben derim: Maatteessüf, benimle şu zamanın kıt’asında iştirak eden cümlesi, eğer çendan sureten on üçüncü asrın evlâdıdırlar, fakat fikir ve terakki cihetiyle kurun-u vustânın yadigârlarıdırlar."

amç. fikir cihetiyle, ancak ortaçağdansınız. görünüşte 20. yüzyıla ait görünseniz de.

aş. üstad 300'e kadar galiben, 500'e kadar ..., ondan sonra mağluben diyor.

"Güya muasırlarımız üçüncü asrın nihayetinden on üçüncü asra kadar geçmiş olan asırların fihristesi veyahut enmûzeci veyahut melez bir kavimdirler. Hattâ bu zamanın çok bedihiyatı, onlarca mevhumat sayılır."

hş. açıkça mürteci diyor.

amç. ortaçağdaki dogmatik, vahşi fikirlere sahipsiniz.

aş. o dönemdeki osmanlının hali de ortaçağ haline benziyor.

hş. ortaçağda islam en parlak dönemlerinde. burada referans olarak avrupa ortaçağını alıyor olmalı.

amç. elbette. garplılaşma algısından dolayı, batının zaman algısına bakıyorlar. ahiretle dünyayı ardışık zannedersin diyor ya. aslında müslümanın zaman algısı çizgisel değildir. mesela asrı saadet geride görünse de hakikatte en ileri seviyedir.

şimdi hutbe-i şamiye, bu geri kalmışlığın hem tespiti, hem de kuranı hakimden mülhem tedavisi için başlı başına yeterli olabilecek bir eser. tabi başka tamamlayıcı eserler de var.

tabi daha yoğun baktıran hutbe-i şamiye.

özellikle birinci hastalığın, yani ümitsizlik hastalığının tedavisini anlatan kısım, neredeyse lüppün de lüppü olmuş. birincisi, birbirine bir ağ kurarcasına bağlı. o birincisinin çözülmesiyle, diğerlerinin çözümü hem kolaylaşan, hem de o olmadan diğerlerinin çözümünün pek anlamlı olmayacağı şekilde bina etmiş.

burada da yine girizgah ama belagatı çok ustalıklı kullandığı için, o kısımları pas geçemiyor insan.

nasıl hitap eder insanlara.

"Ey bu Câmi-i Emevî'de bu dersi dinleyen Arab kardeşlerim! Ben haddimin fevkinde bu minbere ve bu makama irşadınız için çıkmadım. Çünki size ders vermek haddimin fevkindedir. Belki içinizde yüze yakın ulema bulunan cemaata karşı benim misalim, medreseye giden bir çocuğun misalidir ki; o sabî çocuk sabahleyin medreseye gidip, okuyup, akşam da babasına gelip, okuduğu dersini babasına arzeder. Tâ doğru ders almış mı? Almamış mı? Babasının irşadını veya tasvibini bekler. Evet bizler size nisbeten çocuk hükmündeyiz ve talebeleriniziz. Sizler bizim ve İslâm milletlerinin üstadlarısınız. İşte ben de aldığım dersimin bir kısmını sizler gibi üstadlarımıza şöyle beyan ediyorum:"

aş. burada tabi maziyi de gözönünde bulundurarak, arapların islama yaptığı katkıyı nazara alarak onlara bir hürmet babında söylüyor. bakın bakalım ben doğru mu anlamışım der gibi mütevazi bir tavırla söylüyor.

"Ben bu zaman ve zeminde, beşerin hayat-ı içtimaiye medresesinde ders aldım ve bildim ki: Ecnebiler, Avrupalılar terakkide istikbale uçmalarıyla beraber bizi maddî cihette kurûn-u vustâda durduran ve tevkif eden altı tane hastalıktır. O hastalıklar da bunlardır:"

amç. biz niye geri kaldık sorusunu yanıtlıyor. bunu okurken, şimdiye bakıp, ne kadar aşmışız diye bakabiliriz.

aş. bu ifadeden şunu anlamayacağız tabi, maddeten terakkiye teşvik ediyor. çünkü yeni said döneminde maddi terakkiye çok önem veriyordu, bundan dolayı bir takım hatalara düştüğünü söylüyor.

amç. versiyon değişikliğiyle, bin yıl öncesindekiler de gelseler bin yıl sonrakiler de gelseler aynı şeyi söyleyeceğim diyor. eski said o zaman tam anlatamadı. bir de o günkü konjönktür maddiyat üzerine kuruluydu. tabi o günlerde de aynı şeyi söylüyor. yarın ölecekmiş gibi yaşayan adamın hiç ölmeyecekmiş gibi çalışabileceğini söylüyor. manevi yoklukla, maddi terakkinin hiçbir yere varmayacağını söylüyor. ama o zamanlar ben biraz karmaşık, o zamanki oradaki zeki talebelerime biraz daha özlü tarif etmek zorunda kaldım diyor.

aö. insaniyetin terakkisi anlamında değil mi.

amç. tabi öyle olacak. yeisin çözümü. bu maddi geri kalmışlığa da çözüm. biz mesela iş yerinde motivasyon diyoruz. bunu kırsan, iş yapabilir mi o adam. değer üretebilir mi. yapamaz. ümitsizlik, maddi ve manevi çok ciddi küsufa durgunluğa yol açan bir etmen. bunun çözümünde demiyor ki, haydi coşkulu şeyler düzenleyin, konforunuzu artırın demiyor. bu nereden geçer. çok ciddi hedef koymaktan geçer, demeyecek.

bakalım ne diyecek?

" Birincisi: Ye'sin, ümidsizliğin içimizde hayat bulup dirilmesi.

İkincisi: Sıdkın hayat-ı içtimaiye-i siyasiyede ölmesi."

mk. ümitsizlik deyince bilmiyorum kim ne anlıyor. bu ciddi bir konu geliyor. ümitsizlik ne düşündürüyor?

hş. ahiretsizlik anlıyorum ben.

is. ne yapsan değişmez anlıyorum ben. çaresizlik. sonu ölüme çıkan her şey ümitsizliğe götürüyor.

mk. ümitsizliğin versiyonları var bence. mesela şöyle hissediyor. kendini yetersiz görüyor. başkaları araba kullanabilir, ama ben kullanamam. bu duyguyu taşıyan adama araba öğretmek çok zor. normalde nasıl düşünmesi lazım? bu öğreniyorsa, ben de insanım, benim de öğrenebilmem lazım.

mesela hanımıyla kavga ediyor adam. bu hanım laf dinlemez diyor. halbuki kendi hayatında da vardır, uzlaşamadığı birçok insanlar belirli bir zaman sonra uzlaşmıştır. bu sefer ilişkilerde ümitsizliğe düştüğünüz zamanda hiçbir ilerleme olmadığı gibi, gerileme de oluyor.

mesela takıyoruz biz kafaya, risale anlaşılmazdır diye. bu bir kanaat. neden anlaşılmaz. anlayanlar nasıl anlamış, diye soramıyoruz. veya tümünü anlamam mı gerekiyor? yani ümitsizliği hayatımızın içerisinde basit görmeyelim.

eskiden birisi çıkmıştı, "yahu kardeşim gazoz kapağını yapmadan tank yapamazsın." yani bugün gazoz kapağını yapıyorsak, bundan dolayı kendimizi kötülemek yerine, ümit içinde olmak gerekiyor diyordu.

amç. biz bu yeisi öldürmüştük, birileri geldi yine diriltti.

oğ. ümitsizlik, yaratıcıyla ilişkimizi kesiyor. sosyal ayatta, o yapacağımız işin duasını da kesiyoruz. bir yerde allaha güvenmemek. allahtan ümidinizi kesmek gibi.

aş. toplumun en büyük hastalığı, özellikle bu asırda, günahlar çok fazla ileri gittiği için, insanların nefisleri vicdanlarına galip geldiği için, insanlar günaha karşı kendilerini engelleyemiyor. en büyük yeis orada doğuyor. şeytanın en büyük silahı da odur. "benim gibi adam adam olur mu" diye vehimler veriyor. aslında en büyük ümitsizlik orada. öyle bir hale geldik ki, bir zamanlar medeniyet kuran toplum, şimdi çok sefih ve sefil bir haldeyiz. osmanlı, o zaman gayri meşru şeylerde de zirve yapmış. artık herkesin içine işlemiş, biz kesinlikle adam olmayız. buradan ne çıkar ki, diye vazgeçmişler.

amç. bir de oryantalistler, bunların sanki bizim genetiğimizde var olduğunu söylüyorlar. iktisat teorisinde var ya, toplumların becerileri var. biz diyor, çip üretiriz. sen iyi patates üretiyorsun. iki kamyon patates getireceğin, bir tane çip alacaksın. veya müslümansın kardeşim, millet aya çıkıyor. bunları öyle bir içselleştiriyor ki. bir de dışarı çıkınca nefes alınacak bir tablo değil. ümitsizliği anlatıyor. sıtkın çözümünü anlatırken, yine ilk cümlesinde "allahın ipine sarılın" diyerek, ümidin farklı bir veçhesini gösteriyor.

mk. basit şeyler söyleyelim. ümitsizlik sadece kötü niyetle değil, iyi niyetle yapıyorlar.diyelim ki, patates üretecek. bunn için, bazı gereken şeyler var. babasından görmüş. iki sene çok güzel olmuş, üçüncü sene olmamış. ne yapacağını bilmiyor. araştırması gerekiyor. adam yine aynı şeyi devam ettiriyor. ne diyor o zaman. ben yapamıyorum, amerikalı yapıyor oluyor. insanlarımız çalışkan olmadıkları için değil. bu konuyla ilgilili bilgiyi tekamül ettirmesi gerekiyor. adam uzaya gitti diyoruz. bizim için bir cümle. ama oraya gitmek için, adamlar kaç yıl uzadılar. biz o uzamayı görmezlikten geliyoruz. o uzamayla ilgili çalışmalardan yeise düşüyoruz.

hş. adamlar şunu yapıyor demek, yeisin tohumudur. bu allahın harikalarıdır. sen de onun bir kulusun. eğer allahın koyduğu kurallara uyarsan, her şey olur. bunlar marifet değil. marifet, allahın ipine sımsıkı sarılmak.

uzaya gitmek bir marifet mi?

mk. uzaya gitmek açısından değil, oraya gtimek için, allahın koyduğu kurallara uymak, bu bir marifet.

hş. biz uzaya gitmenin altında eziliyoruz. bunun altında ezilmemize gerek yok.

o allahın bir ihsanıdır. bana da verir ona da verir.

amç. tedenniden üstad, ciğerim fereyan ediyor diyor. bu aşağılık kompleksi değil. atak yapma hırsı. beni şecaate getiren diyor ya. bu ezilme büzülme değil. başka yerde geçecek. onların yüzyılda aldığı mesafeyi biz on yılda alırız. demiyor ki, "amerikadan 200 yıl gerideyiz."

şimdi 2020 ingiltere, rusya, üç numara türkiye diye konuşuluyor. bir zamanlar zencisiniz diyenler, şimdi bize hayretle bakıyor.

aş. bence bu da şecaat değil. bildiğin işi doğru yapmak, sünnetullaha tabi olmak manasında. ne yapıyorsan yap.

yoksa arı balı yapıyor değil mi. ben bal olamam. arı nasıl bal yaptı diye hayran hayran bakarım. onu ona allah yaptırıyor. allahın bir sürü hayvanı vardır, dünyanın imaratı için çalıştırıyor. batılının eline de uçağı, aleti verir. allah yaptırıyor. ama benim şurada yanmam gerekiyor: ben sünnetullaha uymadığım taktirde, hiçbir işi tam yapamam.

amç. dünyevi geri kalmışlığın çaresi de kurandır diyor. mucizeler senin teknolojik ilerlemene ışık tutuyor diyor.

hş. biz görevimizi yapacağız, ama kalkınma verir allah veya vermez.

biz maddi maddi diyoruz. dünyanın derdini unutuyoruz. benim derdim cip değil. benim derdim, saadeti ebediye yollarını aramak. önemli olan o jip değil. gerekirse, cipe binerim. hiç önemli değil. onları da allah bize hizmetkar etmiş.

aci. o ihsanlar neticesinde allaha karşı muhabbeti artacak, inançlı bir kişi için. cip sadece bir örnek. ben o cipe sadece binip geziyorsam, onların nimetliğinin farkındaysam, o cennetteki mutluluğu da artıracak bir şey.

hş. bu allahın fazlındandır diyebiliyorsan, cip de olur, uzaya gitmek de olur.

ama bizim meselemiz, cip yapmak değil. gerçek dine sarılalım, insanların aklına gelmeyen şeyleri buluruz.

aci. ama dua etmezsen bulamazsın.

hş. "ben bunu yapamam" dediğin zaman, bunun faili benim demek istiyorsun. her işin esas sebebi allahtır. ben bunu yapamam deyince, birilerine etkenlik veriyorsun.

amç.

"Bu altı dehşetli hastalığın ilâcını da bir tıp fakültesi hükmünde hayat-ı içtimaiyemizde, eczahane-i Kur'aniye'den ders aldığım "Altı kelime" ile beyan ediyorum. Mualecenin esasları onları biliyorum."

amç. ümit allaha karşı güvenin bir sonucudur. eğer ümitsizlik varsa, allaha karşı güvensizlik var. bu çok ciddi bir mesele. ben yapacağım, ama yaptıracak olan kim allah. ben yapsam bile, allah yapmayacak diye düşünmek, bu da güvensizlik veya yardım etmeyeceğine inanmak. bu ümitsizlik.


" BİRİNCİ KELİME: "El-emel". Yani Rahmet-i İlahiyeden kuvvetli ümid beslemek. Evet ben kendi hesabıma aldığım dersime binaen: Ey İslâm cemaati! Müjde veriyorum ki: Şimdiki âlem-i İslâm'ın saadet-idünyeviyesi, bahusus Osmanlıların saadeti ve bilhassa İslâm'ın terakkisi onların intibahiyle olan Arab'ın saadetinin fecr-i sadıkının emareleri inkişafa başlıyor ve saadet güneşinin de çıkması yakınlaşmış. Ye'sin burnunun rağmına olarak (Haşiye) ben dünyaya işittirecek derecede kanaat-ı kat'iyemle derim:"

amç. böyle dediği halde, manevi demedi bakın. dünyevi saadetinin emarelerini görüyorum.

mk. ben şöyle desem doğru mudur: bu alamanları allah yaratmıştır. bunlar da şu konularda gelişmişler. bunları allah yarattığına göre bunların bilgilerini de allah vermiştir. ben de allah kuluyum, bana da verir. bu doğru mu?

amerikayı da allah mı yarattı? öyle.

aş. o dönem üstad niye bunu söylemiş. islamdaki geriliğin, maddi gerilikten kaynaklandığı gösterildiği için, üstad öyle bakıyor. yeni saidde daha farklı.

alman ne istiyorsa, ona veriyor. türk ne istiyorsa da ona veriyor. orada ne istediğimiz önemli.

"İşte, İslâmiyetin hakaikı hem manen, hem maddeten terakki etmeye kabil ve mükemmel bir istidadı var.

Birinci cihet olan manen terakki ise: Biliniz! Hakikî vukuatı kaydeden tarih, hakikata en doğru şahittir. İşte tarih bize gösteriyor. Hattâ Rus'u mağlub eden Japon başkumandanının İslâmiyetin hakkaniyetine şehadeti de şudur ki:"

amç. ilk başta manen terakkiyi söylüyor.

mk. bir kimse, almanlara rahmetin geldiğine, fakat rahmetin kendisine gelmediğine inanırsa, maneviyatı bunun nasıl olur?

amç. ne maddeten terakki inkar edilir, ne de manen terakki. bu ikisini birbirinden ayırıp, birini tercih etmek, müminin tespiti olamaz. lakin şu tespiti olmak zorundadır: manen terakki, hayati ve öncelikli olandır. bu olmadan, maddeten terakkiden ne bahsedebiliriz, ne de bir şey elde edilebilir.

üstad birinci cihet olan manen terakki diyor.

aş. ahireti isteyene, hem dünyayı hem ahireti birlikte veririm diyor ayette. sadece ahireti değil. batı dünyası, dünyayı tercih etti. fakat dünya savaşlarında, bunun ne hale getirdiğini dünyayı gördük. dinsiz medeniyetin, ne büyük bir cinayete sevkettiğini gördük. atom bombasını istersen, onu da veriyor. ama onu nasıl kullanacaksın sen. allahı tanımak için mi kullanıyorsun? yoksa başkasına üstünlük taslamak için mi kullanıyorsun? o zaman bakış açımızı belirlemek lazım. ben eşyaya niye sahip olacağım? zalim bir adamın eşyaya sahip olması kötüdür. ama mümin için iyidir. önemli olan, benim hangi niyetle onu talep ettiğim. ben içimde bir eziklik hissediyorsam, ondan din de çıkmaz. çünkü başlangıçta zihniyetini bozmuşsun. onunla dünyevi alanda yarışmayı, dinin temeli olarak görüyorsun.

mk. bende şöyle bir kompleks vardı eskiden. bir adam zengin olacağım dediği için, zengin olur zannediyordum. zamanla şunu gördüm. bir adam bir şeyi çıkartır. bir talep görür. öteki müşteri gelir, şunu da yapar mısın der. onu da yapar. bir başkası gelir, şunu da yapar mısın der.

bir şeyin hakkını verirseniz, bir rağbet görüyor. sonra allah talep getiriyor. yönlendiriyor. dışarıdan bakınca ben eskiden şöyle görüyordum: bunlar dünyayı kapsamak için bunları yapıyorlar. şimdi farklı görüyorum. bir şeyde bir kıvamı yakalamışsanız, bir başkası da bunu da getirir misin diyor. bunu görünce, kendi elinde değil bazı şeyler.

hş. işte eziklik duymazsan neticede her şeyi yapabilirsin.

hz. ömer zamanındaki islama bakın. bir de bu zamandaki afganistana bakın. o zamanın abd'si iran gibi gözüküyor. islam orduları oraya bir aracı gönderiyor. kisranın kafası neye çalışıyor. onun geldiği yerleri öyle bir süsleyeyim ki, bizim altımızda ezilsin, diyor. adam alıyor, mızrağını. tık tık, ipekleri kese kese ilerliyor. burada ne demek istiyor. ben senin bu ihtişamına ezilmiyorum. ufacık bir orduyla, senin dünya saltanatını yıkabilecek kapasitedeyim diyor. ben onların karşısında ezilmeyeceğim. esas vazifem nedir? allaha kulluk. bunları kaçırıyoruz.

diyor ki, allah, ben sizi yemek yedirmeye göndermedim. insanlara bakıyorsun, tüm vakitlerini rızıkla geçiriyor. beni doyurmak kimin vazifesi. allahın vazifesi.

mk. hüsnü ağbi doğru söylüyorsun, ama benim köyümde de aynı sıkıntı vardı. adam akşam yatarken rahat uyuyamazdı. çiy olacak mı, yağmur yağacak mı. balıkçı çıkarken, balık gelecek mi? bu hayatın içinde var zaten.

bizim müslümanlar savaş kazandıkları zaman bunu güç kabul etmiyorlar. saat yaptık, müslümanlar alet yapmışlardır dediğimizde, böbürlenenden geçilmiyor. avrupalı başka bir şey yaptığı zaman, biz böyle bakıyoruz.

aş. neticede maddi kulvarda yarışıyor demektir.

zk. maddi terakkiyle manevi terakkiyi ayırmak doğru gelmiyor bana.

amç. ayırmıyor üstad zaten. ilmi de tarif ederken, dinsiz ilim olamayacağı gibi, ilimsiz din de olamaz. islamın özgünlüğü ve muhkemliği burada yatıyor. biri bir yerde biter, öbürü başlar, zihniyetini yıkan bir din bu. dünya biter sonra ahiret başlar. bu tahrif edilmiş, yahudiyetin tüm kazuratını atıp, sen dünyada işlerken, ahireti kazanırsın.

aş. muhammed ağbinin dediği güzel bir noktadır. ben kendim yaptığı zaman, övünüyor, onlar yapınca eziliyorsam.

mümin nimeti allahtan bilir. gideni de allahtan bilir. kim vermiş derdi.

aö. himmetin millete hasredilmesi. o dönemlerde hakim anlayış bu olması. avam-ı müminin kendi medeniyetinin geri kalışını görünce, islamiyette bir hakikatsizlik mi var diye şüpheye düşebiliyor. orada topluma bir faydası olsun diye, maddi terakki vurgusu yapıyor.

ir. dünyayı isteyen ilme sarılsın, ahireti isteyen ilme sarılsın. her ikisini de isteyen ilme sarılsın, diyor peygamber efendimiz.

Ondördüncü Söz

"
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

آلرَ كِتَابٌاُحْكِمَتْآيَاتُهُثُمَّفُصِّلَتْمِنْلَدُنْحَكِيمٍخَبِيرٍ


[Kur'an-ı Hakîm'in ve Kur'anın müfessir-i hakikîsi olan hadîsin bir kısım yüksek ve ulvî hakaikına çıkmak için teslim ve inkıyâdı noksan olan kalblere yardım edecek basamaklar hükmünde o hakikatların bir kısım nazîrelerine işâret edeceğiz ve hâtimesinde bir ders-i ibret ve bir sırr-ı inâyet Beyân edilecek. O hakikatlardan Haşir ve Kıyametin nazîreleri, Onuncu Söz'de, bilhassa Dokuzuncu Hakikatında zikredildiği için tekrara lüzum yoktur. Yalnız sâir hakikatlardan nümune olarak "Beş Mes'ele" zikrederiz.]"

"Birincisi: Meselâ: خَلَقَ السَّموَاتِ وَاْلاَرْضَ فِى سِتَّةِ اَيَّامٍ

"Altı günde gökleri ve yerleri yarattık" demek olan; hem belki bin ve elli bin sene gibi uzun zamandan ibâret olan eyyâm-ı Kur'aniyye ile insan dünyası ve hayvan âlemi altı günde yaşıyacağına işaret eden hakikat-ı ulviyyesine kanaat getirmek için, birer gün hükmünde olan herbir asırda, herbir senede, herbir günde Fâtır-ı Zülcelâl'in halkettiği seyyal âlemleri, seyyar kâinatları, geçici dünyaları; nazar-ı şuhûdâ gösteriyoruz. Evet güyâ insanlar gibi dünyalar dahi, birer misafirdir. Her mevsimde Zât-ı Zülcelâl'in emriyle âlem dolar, boşanır."

em. normalde altı günde gökleri ve yerleri yarattık derken, kendi standartlarımıza göre değil. halbuki bunların hepsinin kendine ait günleri vardır. farklı gezegenlerin veya galaksilerin günü farklıdır. bunu kainatınilk yaratıldığı zamanı düşündüğümüzde, kainatın vasfını düşünmemiz lazım. yani kainatın kendi çevresinde dönüşünden bahsediyor bize.

zk. dokuzuncu sözde, namazın parçalarını anlatırken, 6 evreden bahsediyor. hem kainat, hem dünya, hem de insan açısından. zaman dilimleriniin hepsinin altı evresi var.

aş. 6 evreyle, fıtratın kademeleri ortaya çıkıyor. insanda, bebeklik, gençlik, olgunluk var. bunun gibi.

ir. 6 gün, tevratta da benzer bir şekilde bahsediliyor. yedinci günde, istirahata çekildi diyor.

aş. onların rab anlayışı mutlak kudrette değil.

hş. o istirahati ben tercüme hatası olarak görüyorum. dünya her haliyle kurulmuş. her şeyi yapılmış. sadece geliyorsun, dünyada bir anda geçip gidiyorlar.

zk. yorum hatası. onlarda cumartesi günü izin günü ya, aynı şeyi rablerine de uyarlıyorlar.

hş. ismi hakim ile alim arasındaki fark gibi. alim ismiyle cenabı hak bir takım şeyleri biliyor. ama bunlar gün yüzüne çıkmıyor hemen.

aş. burada bir yanlışımız var. yaratıcı açısından zamanı düşünemeyiz. yaratıcı açısından zaman yoktur. zaman bizim açımızdan vardır. bir şeyin fıtratını anlayabilmemiz için, bu altı evreyi görmemiz gerekiyor.

yy. rabbin süreye ihtiyacı yok.

hş. ihtiyacı yok. bu bir şekilde, alim ismiyle kadir isminin arasındaki karıştırmadan dolayıdır diye düşünüyorum.

aş. karıştırmadan ziyade, cenabı hakkı zaman ve mekanla sınırlandırılmış düşünme yanılgısından kaynaklanıyor. cenabı hakkı tanımanın da aslında altı basamağı var: fiil, esma, sıfat, şuun, ..., zat.

yy. altının sembolik anlamı var değil mi?

aş. cenabı hak katında bir hükmü vardır elbette. bunlar birer şifredir. bizim cenabı hakka doğru giderken, işaret taşlarıdır seyri sülukta. sıfat-ı seba vardır. 40 var. çokluktan kinaye olmakla birlikte... renklere baktığınızda temelde 3 renk vardır. kainat tamamen bir temsildir. cenabı hakkın tanınması için birer ayettir. cenabı hakkın sıfatlarını kainat vesilesiyle tanıyoruz. bu rakamların burada önemi var. cenabı hak zatı itibarıyle birken bismillahta 3 isim geçer. buradan yedi sıfat tebarüz eder. zati isimler. fiili isimlerse, sonsuzdur. renkelrin skalası sonsuzdur. bu rakamlar da, seyri sülukumuzda anlamlıdır. yoksa niye özellikle 6, 5 değil de. en hikmetlisi bu olsa gerek.

"İkincisi: Meselâ: وَلاَ رَطْبٍ وَلاَ يَابِسٍ اِلاَّ فِى كِتَابٍ مُبِينٍ وَكُلَّ شَيْءٍ اَحْصَيْنَاهُ فِى اِمَامٍ مُبِينٍ لاَ يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ فِى السَّموَاتِ وَلاَ فِى اْلاَرْضِ وَلآَ اَصْغَرُ مِنْ ذلِكَ وَلآَ اَكْبَرُ اِلاَّ فِى كِتَابٍ مُبِينٍ

gibi âyetlerin ifade ettikleri ki: "Bütün eşya, bütün ahvâliyle vücuda gelmeden ve geldikten sonra ve gittikten sonra yazılıdır ve yazılır ve yazılıyor." demek olan hakikat-ı âliyesine kanaat getirmek için Nakkaş-ı Zülcelâl, rûy-i zeminin sahifesinde, her mevsimde, bâhusus baharda değiştirdiği nihayetsiz muntâzam mahlûkatın fihriste-i vücudlarını, tarihçe-i hayatlarını, desâtir-i hareketlerini; çekirdeklerinde, tohumlarında, köklerinde mânevî bir Sûrette derc ve muhafaza ettiğini ve zevalden sonra semerelerinde aynen kalem-i kaderiyle, mânevî bir tarzda basit tohumcuklarında yazdığını, hattâ her geçici baharda, yaş-kuru ne varsa, mahdud zerrecikler ve kemikler hükmünde olan tohumlarda, ölmüş odunlarda, kemâl-i intizâm ile muhafaza ettiğini nazar-ı şuhuda gösteriyoruz. Güya her bir bahar, birtek çiçek gibi, gâyet muntâzam ve mevzun olarak, zeminin yüzüne bir Cemil ve Celil'in eliyle takılıp koparılıyor; konup kaldırılıyor. Hakikat böyle iken, beşerin en acîb bir dalâleti budur ki: Kader kaleminin sahifesi olan Levh-i Mahfuz'un yalnız bir cilve-i aksi olarak, fihriste-i san'at-ı Rabbâniyye olup, ehl-i gafletin lisanında tabiat denilen bu kitabet-i fıtriyyeyi, bu nakş-ı san'atı, bu münfail mistar-ı hikmeti, tabiat-ı müessire diyerek masdar ve fâil telâkki etmesidir. اَيْنَالثَّرَامِنَالثُّرَيَّا Hakikat nerede... Ehl-i gafletin telâkkileri nerede..."

aş. cd'nin içerisinde bir film yazılıdır. bilgisayara koyduğunuzda, oradakiler okunur ve ekrana da yazılır. yazılıdır, yazılıyor ve yazılır. geçmişte yazılmış.

yy. bize yeni gelen şey, aslında olmuş bitmiş bir şey.

biz bir şeyin yaratılışını görüyoruz. filiz haline gelişini, ağaç haline dönüşünü görüyoruz. biz onun her halini yeni bir şeymiş gibi görüyoruz. ama aslında onun her hali önceden yazılmış.

aş. levhi mahfuzda her şey mevcut. bizim açımızdan yeni.

aci. ikisi de gerçek. hepsinin bir gerçekliği var.

aş. zaman bir perde sadece. geçmişe bakıyoruz. çocukluktan şu ana kadar geçmiş bir hadise. sanki çocukluğumuzu rüyamızda gördük. geçti. bir filmi seyrediyormuşsun gibi. nasıl olacak dediğin zaman. allah gözünün önünden sanki bir perdeyi kaldırıyor, elli sene sonraki bir hali gösteriyor. bu mümkün.

yy. zaman algısı da insana göre değişiyor. bizim için keyifli anlar, çok hızlı geçiyor. hastalık anları ise yavaş geçiyor.

aş. kişiye göre demek alem gösteriliyor. herkes kendi alemini kendi zaman diliminde görüyor.

kiminin zamanı bir senede 1000 senelik olur. bazısı 100 sene yaşar, bir senelik bile ömür yaşayamaz.

zaman hakikatleri ortaya çıkaran vesiledir.

yy. karanlık odada ışığı nereye tutarsan, orası aydınlanır. zaman da bir fener gibi.

aş. yani düğmeye bassan hepsini bir anda göreceğiz.

aş. bir çiçek bir bahar kadar değerli olabilir. bir papatyanın içine bakınca, içiçe geçen helezonlar sanki sonsuza kadar inceliyoruş gibi. onları büyütsen, br sürü ağaç göreceğiz sanki. kudret açısından br çiçekle, dünyanın tüm çiçeklerinin arasında çok fark yok.

üstad şöyle diyor: geçmişteki insanlara baksan, önünde de yeni insanların geleceğini anlayabilirsin. zaman denen kavram, yani sıralı yaratmak denen kavram, bir kudretin noksaniyetinden kaynaklanmıyor. bana farklı simaları göstermek için, zaman ipine diziyor.

em. bazı insanlarda bir yanılgı var: allah küçük işlerle uğraşmaz diyorlar. allah hem bütün yeryüzünü yaratıyor. ama hem de ayette dediği gibi, zerre miktar gözünden bir şey kaçmaz. her şeyle ilgileniyor, küçük veya büyük.

biz patron olsak, küçüklerle ilgilenemediğimizden ilgilenmiyoruz. halbuki hakiki büyüklük, en büyükten en küçüğe kadar her şeyle ilgilenebilmektedir.

aş. cenabı hakkın azameti yani celali, sadece büyüklük açısından değildir. celal, boş alan bırakmamak anlamındadır. bir çiçek gördün ne kadar güzel, cemal gözüktü. ama dünyanın her yerine o çiçeği dikebilecek bir kudret var. hatta çiçeğin her bir parçasını nizamlı ve güzel yaratmış. kudretin büyüklüğü sadece bir şeyi çok büyük yapmak değil, o her bir şeyin içine sonsuz küçük sanatlar yaratmakta. asıl kudret, orada ortaya çıkıyor.

aö. o zaman celal, allahın şiddetli bir şekilde her yerde esmasını tecelli ettirmesi.

aş. 14. sözün sonunda depremle ilgili bir bahis var. bu hadiseleri, gayesizhikmetsiz zannetmekle, maktulün hakkını zayi eder. deprem geldi, es kaza gittin. bu ne demektir, boşuna gittin. tesadüf eseri yorumlarsan, es kaza gittin demektir. bu büyük bir zulümdür masumlara karşı.

"Hakikat böyle iken, beşerin en acîb bir dalâleti budur ki: Kader kaleminin sahifesi olan Levh-i Mahfuz'un yalnız bir cilve-i aksi olarak, fihriste-i san'at-ı Rabbâniyye olup, ehl-i gafletin lisanında tabiat denilen bu kitabet-i fıtriyyeyi, bu nakş-ı san'atı, bu münfail mistar-ı hikmeti, tabiat-ı müessire diyerek masdar ve fâil telâkki etmesidir."

aş. tabiata bir kuvvet vermek. trafik kuralları var. bunlar fail değildir. teorik kurallardır. bir etkisi yoktur. bir insan trafik ışığında duruyorsa, bu ışığın bir etkisi değildir. orada bir kuralın varlığına işaret eder. yoksa kuvvet göstermez.

tabiat dedikleri şey, maddedeki etki olarak adlandırılıyor. madde ortadan kalktığı anda tabiat diye bir şey ortada kalmaz. maddeye ise kuvvet istinad etmek mümkün değildir, sürekli değişen bir şeye, sabit bir şey verilemez. kendisi sabit değil ki, sabit bir şeyi ona veriyorsun. sanat, hikmet, güzellik sabittir. halbuki çiçeğin zerreleri sabit değildir ki, o sabitlikleri ona veresin.

kainatta değişmeyen bir şey gösterin.

arazı ortadan kaldırdığın zaman, bir şey kalmaz. yani unsurları ortadan kaldırırsan, ortada artı bir şey yoktur.

programı br mevcut gibi algılıyoruz. sanki o mevcut kendini oluşturuyormuş gibi algılanıyor. ağaç diye bir tabiat var, o kendini teşekkül ettiriyor gibi. ayrı bir araz yoktur. maddey ortadan kaldırdığında, bir şey kalmaz.

zerrelerin kendi mevcudiyeti yoktur. atomun altına in. sürekli hareket ve boşluk vardır. zerreye ip sarkıt dipsiz bir kuyudur. boşluklardan oluşan bir şey. sabit bir şey yok ki, nizam, kemal gibi şeyleri ona atfedesin.

bilim adamlarının arayışı buydu: sabit bir şey arayışı. en sonunda geldikleri şey: her an hareket var.

postmodernizm öyle doğdu. bulsalarda bu diyeceklerdi. bunu diyemiyorlar. halbuki, tabiat deyince, kendini maddenin içine nüfuz etmiş bir şey var.

dna kendini replike eder diyorlar. resim kendini inşa edemez. bir an bile devam eden sabit bir şey yok. kainatın dışında onu aramak zorundasın.

resulullah yağmura hayranla göğsünü açıyor. "bu yağmurun allahla sözleşmesi yenidir" diyor.

levhi mahfuz neden bize bildirilmiş? biz bilmiyoruz geleceği, ama bunu bilen biri var, bundan emin olmamız için. her şeyin arkasında bir kaderin olduğuna iman etmemiz için. yağmuru gönderen, ne yapacağını bilmiyor değil. yoksa ben kime itimat edeceğim.

azrail as.'ye ruhumu teslim etmek ne güzel bir şey olduğunu anladım diyor. tanıdığınız bir kişiye emanetinizi teslim ediyorsunuz. başıboş değil.

müminin ünsiyeti var, ülfeti yok. her an yenilik görüyor.
kafirin ülfeti var, ünsiyeti yok. arkadaş değil. başına ne getireceği belli değil.

aö. yağmur gibi yeknesak olmayan şeylerde bile, güneş her akşam rabbine ibadet eder, diyor. yağmur biraz zamansız geliyor. ama en yeknesak olayda bile, onun da kul olduğunu kuran ifade ediyor.

aş. insan topraktan korkuyor. toprağa ne değmiş ki, içinde hakikat barındıran, karşılığını almamış olsun. toprak içinde zerre kadar hakikat barındıran bir tohum, toprağa değdiği anda, toprak rahmet kapısıdır.

---
mk.

---

Üçüncü Desise

mk. Sait Nurside çok müspet bir kişilik var. Hem insanlara tabi olmuyor, hem de insanlara gıcık olmadan, kendi gördüklerini anlatıyor. Sait Nursi, en karışık devirde bile, insanların haklarını ifade ediyor. Küsmüyor.

aş. Şeriat isteyenlerin asıldğı bir yerde, sözünden dönmüyor.

mk. Aynı zamanda, karşıdaki insana menfi bir davranışta bulunmuyor.

bu çok ince ve tatlı bir nokta.

aş. 31 marttaki hadise çok ilginç. önünde bir sürü insan asılmış. o dar ağaçların önünden geçiriyorlar. "sen de bunlar gibi şeriat mı istedin" diye soruyorlar. "evet ben de istedim, ama isyancıların istediği gibi değil. benim istediğim şeriat şöyle şöyle" diyor.

yy. insan bakınca, bu gücü nereden alıyor diye soruyor. bir çocuk size mantıklı bir şekilde kafa tutsa, düşünürsünüz, bu çocuk neye dayanıyor. üstadın her yerdeki tavrı.

mk. başka bir müspet örnek. sait özdemir ağbi. hala yaşıyor kendisi. üstadı afyonda mahkemeye götürürken, kollarından girmişler. bütün millet de yolda izliyor. sait nursi, demiş ki, yanındakilere: "bunlar kim? niye gelmiş bu insanlar?" yani bütün o insanların coşkulu halinden kendisini kopartıyor. yani olgun bir kişilikle, kararlı tutarlı, tepkiselolmayan. sait nursi buna, asabiyet hastalığı diyor. dengesizlik diyor. doğruyla eğriyi her zaman birbirine karıştırma tavrı var. sait nurside bu yok. o yüzden mahkemeden korkmadığı gibi, insanların ayağa kalkmasından da heyecanlanmıyor.

necmettin şahinerin uzaktan da olsa çıraklığını yapmıtım. eskişehirde, barladan almış götürmüşler 40 kişi kadar. askerleri tahrik ediyorlar. bir talebesi demiş: "biz gavur muyuz?" isyan etmiş. sait nursi, tahriklere kapılmamış, hemen onu teskin etmiş.

sait nursiyi yolu bile olmayan barlaya tıkıyorlar. hapse koyuyorlar. camı kırık. yatak yok. sait nursi, tahrik olsun isyan çıksın istiyorlar. hep tahrik etmek için uğraşıyorlar. ama sait nursi, mutedil adam. bu tahriklerin hiçbirine kapılmıyor. hem korkmuyor. hem de başkalarını korkutmak, başkalarına karşı güç göstermek gibi bir davranışta bulunmuyor.

sait nursinin yanında olan insanlar zarar görmemişler. ama şeyh sait isyanında adı sanı belli değil, binlerce insan ölmüş.

yy. üstadın derdi belli. iman hakikatleri isyan çıkarsa, ne olacak. zaten bir şey elde edilmez. karşı tarafa malzeme çıkar. onlar da onun peşinde. bu oyun hala oynanıyor ki. adam öldürüyorlar, müslümanlar yaptı diyorlar. her defasında, millete "kahrolsun şeriat" diye bağırtırıyorlar. ama müslümanlar, duruşuyla yaşantısıyla dik durduğu zaman, karşı tarafı daha fazla etkiliyor.

aş. önemli olan korku damarının hikmetini anlamak açısından bakmak. üstadın kahramanlıklarının hak üzere olduğunun göstergesi. müminleri tarif ederken, onların kalplerinde bir korku yoktur, hüzün de duymazlar diyor ayet mealinde.

o damarın yanlış kullanılması, insanı ne hallere götürüyor. mesela askerde veya başka bir kurumda kendini saklıyor. komutanlar öylelerine özellikle uyuz oluyor ve kıldırmıyorlar. soruyorlar, kim oruç tutuyor? 5 kişi el kaldırıyor. tamam diyor, bunlara yemek çıkacak, diğerlerine çıkmayacak. ama başkalarına, izin vermiyor. sen bazen kılıyorsun, bazen kılmıyorsun diye kızıyor onlara.

zarar görme meselesine gelince, bizim gençliğimizde kitap taşımak bile ceza gerektiriyordu. bir kere hoca, namaza gidiyorum diye, beni dövmüştü. o hareketi bana zarar gibi gelmişti, ama aslında benim imana karşı ilgimi daha pekiştirmişti, gibi geliyor şimdi.

o gördüğüm şeyi, zarar olarak telakki etmiyorum şimdi. biri zarar olarak telakki ediyorsa...

korku faktörü çok ilginç. ilaç firmaları bu korku faktörünü çok kullanıyor. hastalık üretiyor. bu damarı öyle kullanıyorlar ki, aslında biz bunda suçluyuz.

hş. bazen kıvırırlar, bu kötü bir şey. üstadın kosturmadaki, 31 marttaki davranışı, çok güzel bir derstir bize. allahın dürüstlüğü nasıl koruduğnu gösterir.

ama sen bir kıvırtmaya başladın mı, adam sana baştan güvenmiyor.

yy. yalnız "her doğruyu her yerde söylemeyin" diyor.

hş. evet, ama adamın mahrem bir şeyini almışlar, ortaya çıkarmışlar. bunu da savunuyor.

mk. mehdi ve deccal konusunu bile, sait nursi, çok olgun işlemiş. saldırgan, tahrik edici bir tarzda işlememiş. deccal konusunu insanların dengesini bozacak şekilde işlememiş. mehdinin özellikleri şunlar olacak, diyerek, herkes kendi nispetinde ne alacaksa, söylemiş.

bukonularda sait nursi, hep latif ve dengeli bir şekilde anlatmış.

hş. bazı insanlar hem ahireti, hem dünyayı kazanmak için, iki taraflı oynarlar. hem yanında gibi gözüküp, hem de ben yanında değilim, demeye gerek yok. o zaman zarar da görmezsin.

aş. üstad, korkuyla ilgili oranlar vermiş. mesela, adam gemiye binemiyorum korkuyorum demiş.

mn. "hayvan bile olamaz" sözü menfi bir söz olmaz mı?

yy. adamın biri kendini darı zannediyormuş. tavukları görünce korkuyormuş. tedavi görmüş, tamam ben mısır değilim diye anlamış. tam çıkacakken, doktora demiş ki: tamam anladım, mısır olmadığımı, ama tavuklar bunu biliyor mu.

mk. arabanın birisi geri geri geliyor. tam köprünün kenarında. orada, hop mu, dersin. yoksa, lütfen bir dakika düşeceksin diye kibarca mı konuşursun. doğru olan, nedir. orada bağırıp, en yüksek sesle ani tepki vermektir.

aş. kendi dünyamda uyguladığım bir şeyi söyleyeyim. sürekli mesela kanama vesvesesi oluyor. acaba abdestim bozuldu mu. siz vesvese yaptıkça, su geliyor. bir gün dedim ki, bozulsa da bozulmasa da ben artık bırakmayacağım. psikolojik bir takıntı haline gelmişti. elhamdülillah o kararı verdikten sonra, o vesvese kayboldu.

yy. adamın biri köye gidiyor. hocaya musallat oluyor. hocam, bana muska yap diyor. hoca istemiyor, ama adam bırakmıyor. hoca da dayanamıyor diyor: bu su mübarek su, ama bu suyu içerken aklına tavşanı getirmeyeceksin diyor. hoca kurtuluyor. takıntı.

mk. korkunun çaresi nedir, diye sorarlar. en önemli hususlardan bir tanesi, korkuyu sadece dini olarak algılamayalım. korku hayatımızın temel bir parçasıdır. eğer hayatımızın temelinde korku olayını çözemezsek, dini olaylarda da çözemeyiz. arabaya bindiniz, araba kullanmayı bilmiyorsanız, korkarsınız. sürmeyi öğrenince, korku geçer. korkuları anlamak istiyorsak, bazı şeyleri kavramamız gerekiyor.

iş konusunda da. bir konuyu öğrenirseniz, bilgi olarak korkudan kurtulursunuz. pratik eder de meleke haline getirirseniz, korkularınızı aşmış olursunuz.

temel konularda korkunuz varsa, dini konularda da korkarsınız.

yy. şahsiyetli insanlar bu doğrudur deyip net oluyor. ama şahsiyetsiz insanlar, sürekli dönüyor.

aş. hulusi ağbi, üstada bir mektup yazmış. burada problemin nereden kaynaklandığına dair bir şeyler söylüyor.

her bir desisei imaniyenin, imandaki bir zaaftan kaynaklandığını söylüyor. mesela hubbu cah yerine, rızayı ilahiyi kabul edin diyor. ikincisinde, havf ve vehim, kadere imanın eksikliğinden kaynaklanır diyor. çözümü de kadere iman noktasında aramamız gerekir. bunu nasıl oluşturacağız? yine imanımızı artırmakla. nefsimize karşı iman hakikatlerini tahkik ettirmekle olacak bir iştir.

mk. imanımızı nasıl artırırız? bana göre rezzakı okuyacağız. bunu okuduğumuz gibi hayatta tatbikat yapacağız.

aş. üstad rızık konusunda, ihtiyar ile olmadığını, ihtiyaç ile olduğunu söylüyor. tecrübelerimizin, okumalarımızın pratik hayata da yansıması doğru.

hş. bir olayın failini kulun kendisinde, herhangi bir sebepte bilirsen, ondan gelecek şeyden de korkarsın.

biz olayların faili değiliz, olaylara karşı tercih yapanız.

mk. adam diyor ki, bunu aldık zarar ettik. bundan kar ettik. allahın takdirlerini göre göre öyle bir hale geliyor ki...

hş. bazı insanlar iş alarak kendilerini büyük zannederler. büyük işler aldıkça namazdan niyazdan vazgeçiyorlar. öyle değil. veren allahtır. senin işin, dürüstlük, sünnetullaha uymak, hikmetin gereğini yapmaktır. sonuca karışmayacaksın. sonuca karışan insan, allahın işine bulaşır.

bir dua var: ayaklarımızı sabit kıl diyor, resulullah. yani altın sağlam olacak. yani biz o sağlam yer neresidir, dünya toprağına basarsak, dünya kayar. biz allahın arzına basarsak, allahın rızasına bağlanırsak, hiçbir zaman orası kaymaz. üstadın o pervasızlığı, her şeyin allahtan olduğunu bildiği için. kosturmadaki olay var ya, mucize. kesin, tüm silahlar üstada dönmüş. öldürecekler. general pişman oluyor, özür de diliyor. ama üstad tek adım geriye gitmiyor.

aş. esbaba tevessül, ihtimal hesaplarını nazara almak, hikmeti ilahiyi anlamak açısından değerlidir. korku damarı, hıfzı hayat için verilmiş. yoksa, onunla, kaderi itham edecek bir konuma getirmemek esprisidir. her olayın arkasında cenabı hakkı göreceğim. ama kitaplar, kuran ve hadis, ve kainat kitabı da ne yapacağımı bana bildiriyor. fırtına çıkmış. o kayık orada yüzmez.

rm. "ayağını sabit kılma" duasında aklıma şöyle bir şey geldi: insanın haddinin fevkinde bir şeylere heveslenmesi, yani taşıyabileceğinden daha fazla yük alması, orada zemin sağlam bile olsa, sizin ayaklarınız kaygandır.

rk. ihtimal hesabı asla islami değildir. savaşlarda yüzde yüz bizim aleyhimize olduğu halde, müslümanlar kazanmıştır.

aş. yok. ilk gelen ayette, bire on güç farkı olmasına izin verilmiş, sonraki ayette bire iki fark olması durumunda, savaşabilirsiniz denilmiş.

aş. aslında korku duygusu, allahtan korkmak için verilmiş. kamil insanlar korkuyla allaha yaklaşmaktan çok büyük lezzet duyar.

yy. korkuyla saygı birbirine çok yaygındır. sevgi ise çok kolay duyulabilen bir duygudur. bunlar birbirine zıt olmak zorunda değil.

hş. korku meselesi, toplumları manipüle etmede, çok kullanılan bir tekniktir. güven çok önemli ekonomide. kriz oluyor, bu kriz bazı insanlar için çok güzel bir yönlendirme aracıdır. amerikadaki terör ortamı, amerikan insanını diğer insanları sinek gibi ezmek için meşrulaştırmak için kullanılmıştır.

aş. desisei şeytaniyelerden ikincisi. hubbu cahtan sonra, korku.

hş. ümitsizlik. insanda güvenlik zaafının olması, tercihe en açık hale gelmesi durumudur.

aş. risalede en fazla geçen konu, derdi maişet. geçenlerde lemaları taradım. 20nin üzerinde bu meseleyi söylemiş.

yy. korkuyla ilgili 3 temel köken var. birincisi, yükseklik korkusu. çocuk doğduğu zaman, yüksekten düşme korkusu var. ikincisi, arkasındaki dayanağın çekilmesi. üçüncüsü de yüksek ses. onun dışındaki tüm korkular, öğrenilen korkular.

Dokuzuncu Söz

"

بِسْمِ اللّهِ الرّحْمنِ الرّحِيمِ

فَسُبْحَانَ اللّهِ حِينَ تُمْسُونَ وَحِينَ تُصْبِحُونَ وَلَهُ اْلحَمْدُ فِى السَّموَاتِ وَاْلاَرْضِ وَعَشِيًّا وَحِينَ تُظْهِرُونَ


Ey birader! Benden, namazın şu muayyen beş vakte hikmet-i tahsisini soruyorsun. Pek çok hikmetlerinden yalnız birisine işaret ederiz.

Evet, herbir namazın vakti, mühim bir inkılâb başı olduğu gibi, azîm bir tasarruf-u ilâhînin âyinesi ve o tasarruf içinde ihsanat-ı külliye-i ilâhiyenin birer ma'kesi olduğundan, Kadir-i Zülcelâl'e o vakitlerde daha ziyade tesbih ve tâzim ve hadsiz nimetlerinin iki vakit ortasında toplanmış yekûnuna karşı şükür ve hamd demek olan namaza emredilmiştir. Şu ince ve derin mânâyı bir parça fehmetmek için «Beş Nükte»yi nefsimle beraber dinlemek lâzım..."

zk. namazın ne manaya geldiğinden, ibadetin ne manaya geldiğinden, namaz vakitlerindeki tasarrufu azimeden bahsedecek -niye bu vakitler-, insanın namaz kılmaya ne kadar muhtaç olduğundan bahsedecek.

"BİRİNCİ NÜKTE: Namazın mânâsı, Cenâb-ı Hakkı tesbih ve tâzim ve şükürdür."

aş. cenabı hakkı eksik sıfatlardan olmadığını ilan etmek anlamına geliyor, sübhanallah. bende kudret yoktur, yani benim kudretime ihtiyacı yoktur allahın; bende eşyada kudret olmadığını ilan etmekle, onu tenzih ediyorum. allah sübhandır, yani mahlukat gibi eksilen artan cinsinden değildir. mevcudata kendi sıfatından eksilterek vermiş değildir. allah mutlaktır. esbabın tesiri yok demekle, sübhanallah diyorsun. yani allah kudret olarak esbaba ihtiyaç duymaz. esbab sadece, allahın sıfatlarını gösteren bir aynadır. yoksa esbabda onun ilmindeen zerre kadar bir cüz yoktur. böylece onun mutlaklığını ilan ediyorum. hiçbir şeyin tesiri yok demekle, allah tesiri elinde bulundarındır demiş olursun. şirki ortadan kaldırmaktır. yani esbabda allaha ait hiçbir vasfın zerresi yoktur. tenzih etmek o manada.

hamd de, mektubatta üstad izah eder kelime kelime. her kimden her kime övgü varsa onların hepsi allaha mahsustur. hamd bu manayı pekiştiren. yani övülecek, sevilecek ne varsa, müspet olan ne varsa, allaha mahsustur. tümü allaha aittir. o sıfatlar allaha aittir. onlardan neşet eden memnuniyetler de allaha aittir. dolayısıyla, bu bir öncekini pekiştirir. yani şirki reddediyorum ve bütün menfaatleri ve zararı ondan biliyorum.

bir de allahu ekber var. insanınzihninde arzi bir kudret hayal edilebilir. benim hayalimin bile ötesinde mutlaktır anlamında ilandır. yoksa deist materyalist bir kudret değildir. benim çıkamayacağım bir yerdedir manasında. onun mutlaklığını, ehadiyetini ilan etmek demektir. aklen, hayalen sınır konamaz, tarif edilemez.

"Yâni, celâline karşı kavlen ve fiilen "Sübhânallah" deyip takdis etmek. Hem kemaline karşı, lâfzan ve amelen "Allahü Ekber" deyip tâzim etmek. Hem cemaline karşı, kalben ve lisanen ve bedenen "Elhamdülillâh" deyip şükretmektir. "

aş. celal bir şeyin her yeri ihata etmesidir. mesela güzellik cemaldendir. güzelliğin her yere yayılması, celaldir. bir şeyin hem makro hem mikro alemde ihatası mümkün olmayıp, her yere sirayet eden manasındadır. rahmet dediğinde, cemal açısından, güzel bir tecellidir. ancak rahmet allaha mahsustur demek, ondan başka rahmetli olan yoktur demek. tüm rahmet onaaittir, her yeri kuşatmış manasındadır celal. cemal bir güzellik manasıyken, celal o güzelliğin her yere yayılmasındadır. kuddusiyetin her yere yayılmasıdır. cemal, kudsiyet ifadesi.

papatya güzel. etrafındakiler de güzel. öyle bir istidat vermiş ki, her tarafa yayılabilir. o güzellik her tarafı ihata etmiş. aynı zamanda içine giriyorsun. papatyanın ortasında küçüksarı sarı başka çiçekler var. çiçek içinde çiçek var. tek papatya yaratmış, papatya bahçesi yaratmış, tüm papatya dünyasını yaratmış. aynı şekilde içinde de, polen, polenin içinde hücreler, hücrelerin içinde atomlar hepsi mükemmel. zamansal ve mekansal, dibe de giriyor, sonsuza da açılıyor. yani esbabın kendine ait güzelliği yoktur, tüm güzellikler ona aittir.

öz. şiddetlenmek manası yok mu?

aş. evet,nüfuz özelliğinin her tarafa yayılması anlamında, yoksa öfke anlamında değil. lafzaı celaldir, çünkü bütün isimler mutlak manasındadır. tüm isimleri cem etmiş.

kemal ise, tamlıktır. tamlık insanın ulaşabileceği bir nokta değildir. bir şey kemalde olsa, her şey kendi içinde kemaldedir de, tam bir kemalin gözükmesi mümkün değildir. mutlak yani. mutlak ihata edilebilir mi? mümkün değil. bir şey görünebiliyorsa, bir sınırı vardır. kemal had konulamayan anlamındadır. zihnin de had koyamaz, gözün de. o zaman ne diyor, allahu ekber. yani mahlukat cinsinden değil, kemalde olandır. eşyanın kemali ayrıdır, en mükemmel çiçeği yaratmıştır. ama allahın kemali, benzeri misli yoktur manasında. o yüzden allah külli değildir. allah hakiki cüzidir. eşi benzeri olmayandır. yani örneği veya bir parçası yok. zat itibariyle. cüzi kavramı maddesel bir şey değil.

cüzi nedir? parça değil. insanla insanlık arasında ne fark var? insan bir bireydir. insanlık ise bütünseldir. madde değil. şöyle bir tartışma yapmışlar: bir şeyin külli olması için, onun mutlaka, cüzilerinin olması gerekiyor. yani bir çok yerde kendini göstermesi gerekiyor. cenabı hak zatı açısından, bu söz konusu olamaz. çünkü külliyet, cüziyetin varlığına muhtaçtır. tek bir cüzi, aynalar menziline girerse, bir tek cüzi iken, küllileşir. ama cenabı hak küllidir dersen, cüzilere muhtaçtır manasına geleceği için, onu reddetmek için, cüzidir, yani benzeri kıyası yoktur manasında. külli kıyaslanabilr bir şeydir.

"Demek tesbih ve tekbir ve hamd, namazın çekirdekleri hükmündedirler."

aş. yani bütün mevcudatın vazifesi bunlardır. ya tesbih, ya tekbir ya da hamd. tüm kainatın vazifesi de budur. insan bunları yapmak suretiyle, namazın hakikatini yerine getirmiş oluyor.

zk. yani yaratana karşı alınacak tavır budur. ister irade sahibi olsun, ister olmasın.

"Ondandır ki, namazın harekât ve ezkârında bu üç şey, her tarafında bulunuyorlar. Hem ondandır ki, namazdan sonra, namazın mânâsını te'kid ve takviye için şu kelimât-ı mübareke , otuzüç defa tekrar edilir. Namazın mânâsı, şu mücmel hülâsalarla te'kid edilir."

zk. demek ki, namazımız yaratana karşı tavrı tam ihtiva eden bir ibadettir.

aş. mevcudatın yaratılış gayesi bunlardır. cenabı hak kendini tanıtmak istiyor. tanımak için yol, tesbihdir. yoksa cenabı hakkı tanımamış olursun, sevgini mevcudata yöneltirsin. o da boşa gider. cenabı hak hem kendini tanıtmak, hem de sevdirmek istiyor.

zk. tesbih de tazimi gerektiriyor. onu tanıdıktan sonra onu ilan etmen lazım. sonra sen bu kadar acizken, bu kadar nimeti verdiğini görünce şükredersin.

rm. şöyle bir şey aklıma geldi: cenabı hakkı sevmek, insanı sevmek gibi olmamalı değil mi? çünkü bir insanı severken, merhamet duygusu yaşıyorum; ama cenabı hakkı severken, ürpermem lazım.

bu sıfatlar bir yönüyle ayrılması gerekiyormuş gibi.

zk. kardeşine merhamet edersin, çünkü aciz bilirsin. yoksa merhamet etmene gerek yok.

aş. bu zoraki bir şey değil. hayretten dolayı, muhabbetin olur. azametten dolayı ne muhteşem dersin, bu hem hayretini artırır, hem hürmetini, hem de muhabbetini artırır.

rm. sevmem, ahmeti sever gibi değil ama.

hş. ananı ayrı, çocuğunu ayrı seversin. cenabı hakkın celaline karşı, ürpermek dediğin de öyle bir şey herhalde. onun noksan olmadığını.

rm. sıfatlarından bahsederken ölçü de zaten yok.

hş. biz de ona göre secdeye kapanıyoruz. kendimizi hakir görüyoruz, yani sıfırlıyoruz. kendimizi küçültüyoruz. kendi benliğimize dönüyoruz.

mk. bir tasvir söyleyeceğim. ben sonradan yaşadım. birisini sevdin mi, onun her şeyi güzel gelmeye başlar. kaşı ayrı, esintisi ayrı, sesi ayrı, varlığı ayrı güzeldir. artık onun saçının gölgesi olmazsa yaşayamayacağını hissedersin. ateşte yok olacağını hissedersin. o korku öyle bir korkudur ki, yeter ki, onun saçının gölgesinden ben yaşayayım. onun yokluğuna dayanamam. o olunca, çiçeklerim açıyor, dört mevsimi dört defa yaşıyorum. yeter ki, ben böyle bir güzellikten mahrum kalmayayım diye. o sevginin verdiği korku, insanı coşturuyor. onun bırak kafasının yarılması, saman sapı bile dokunmasın. tesbih derken, tesbihleri böyle hissedersek, zaten o sevginin arkasından bir korku gelecek.

fakat genel teamülümüze bizim aykırı bu. bir şeyden korkarsanız, onu sevemezsiniz. tesbih derken, şöyle algılıyorum ben. bir adamın sabahleyin kalkınca yüzü gülmüyorsa, tesbih etmiyor demektir. çünkü var olmak, temiz havayı hissetmek, suyu görmek, onların hepsinin idrakinde olursa, dünyaya olumsuz başlamaz. rabbimiz zaten kainatı gelinler gibi gelincikler takarak süsleyerek, bize dünyayı sunarak, kendisini böyle tanıtıyor bize. onun taktığı her bir güzelliği, takdir edip kabullenmek. varlığının farkında olmak. değerinin, özenliliğini hissetmek tesbih etmek. onun için, buna şimdiki batı dili inancı olmadığı için, derviş aliyle çatışırdık. batı klasiklerini niye okuyorsun. o da haklı, ama öyle öyle bir şeyler öğreniyorsun. tesbihin gerçeği olumlu olmaktır. tüm artıları bir araya getirmek.

rm. teknosaya gittiniz, lcd televizyonun önündesiniz. böcekleri gösteriyorlar. ne kadar güzel çiçek diyorsun. senin oradaki hayranlığınla, doğada gördüğün çiçeğe hayranlığın aynı mı olmalı? bence farklı olmalı. çünkü biri kul eliyle sunulmuş. benim kastettiğim şey oydu. televizyonu ne güzel yapmışlar diyorsun. dışarıdaki çiçeği görüyorsun, farklı olmalı.

biri kısıtlı bir şey.

mk. niye teferruata giriyorsun.

rm. birisi yaratıcının en mükemmel sunumu, diğeri insan eli değmiş.

hş. televizyon da allahın bir nimetidir, çiçek de öyle.

mk. sevgilimi hatırlatan resim de güzeldir, sevgilim zaten güzeldir.

tesbih demek kainata olumlu bakmak. o mükemmeliyeti, ikramı görmek, hayret etmek.

bir zamanlar ben kızmıştım bir ağbiye, böyle sert suratla ikram etmiştim. o da çok sevimli bir insandı. bu çayı içmek değil, çayla ikramı alıp karşılıklı ikramiyeti yaşamak istiyor insan. rabbim kainatı doymak için değil, her şeyimizle tüm duygularımıza hitap edecek şekilde yaratmış. biz kendimize yanlış alışkanlıklarımızdan dolayı veya yanlış algılamalarımızdan dolayı bu tesbihlerimizi kapatıyoruz. ehli dünya, bunu olumlu yaklaşmak olarak ifade etmiş. ya niye, müslüman olmadı demek, bence o da komünistlik. daha ilerisini de sen geliştir.

"İKİNCİ NÜKTE: İbâdetin mânâsı şudur ki: Dergâh-ı ilâhîde abd, kendi kusurunu ve acz ve fakrını görüp "

mk. burada acz ve kusuru, ben yetersizlik manasında anlıyorum. bizim dilimizde, suçlama hata arama anlamında halbuki.

zk. kusur tesbihi gerektirir. acz tazim gerektirir. fakr da hamdi gerektirir.

"Kemal-i rububiyetin ve Kudret-i Samedaniyyenin ve Rahmet-i ilâhiyyenin önünde hayret ve muhabbetle secde etmektir. "

aş. kemali rububiyet, kusura bakıyor, yani hiçbir yerde hiçbir şeyi eksik bırakmamış. kudreti samedaniye, hiçbir şeye muhtaç değil. rahmet ilahiyye insanı tüm manasıyla güldürüyor.

"Yâni rubûbiyetin saltanatı, nasılki ubudiyeti ve itaati ister; rububiyetin kudsiyeti, pâklığı dahi ister ki: Abd, kendi kusurunu görüp istiğfar ile ve Rabbını bütün nekâisten pâk ve müberra ve ehl-i dalâletin efkâr -ı bâtılasından münezzeh ve muallâ ve Kâinatın bütün kusurâtından mukaddes ve muarrâ olduğunu; tesbih ile Sübhanallah ile ilân etsin."

aş. üç yolu varmış. biri, bir şey eksikse, benden kaynaklanıyor demek. çirkin bir şey görüyorsam, bu benim görme yetimin eksikliğinden demek. ikincisi, ehli dalalet, bu ne çirkin diyor ya, seni tenzih ederim, senin merhametini bilmemekten dolayı, orada kusur görüyorlar. üçüncüsü, kainat o kadar mükemmel ki, hiçbir noksanlık gözükemez, çünkü orada gözüken allahın esması orada mutlaktır. eğer kusur varsa, benim göremememden kaynaklanıyor. yine orada istiğfar deyince, kötü bir adamım da, kötülük yaptım da göremedim değil. benim yetmezliğim var, beni bağışla, bana doğruyu göster. fark edemediğim incelikleri bana göster. sabrım yetmedi. iyiliği tam yapamadım. benim beceriksizliğimden kaynaklandı bu. ne varsa, senden geliyordu. sende her şey kemaldedir. benim kusurumu tamamla manasında. ben bir şey yapamam zaten, benim sonsuz kudretim yok deyip, sen vereceksin diye ondan istemek. mevcudatta tesir olmadığını, asıl tesirin allahta olduğunu ilan etmektir. ne veriliyorsa, sendendir. bir şey eksik zannediyorsam, benim göremememden, veya mevcudatın kasrından kaynaklanır. yoksa sende kusur yoktur.

zk. aksi halde rububiyette bir kusur görmüş oluruz.

aş. buraya cömert bir adam geldi, tam yusuf ağbiye geldi, param bitti dedi. böyle değil. rububiyet herkesi besliyor, ama birine gelince, senin kulağın da eksik kaldı değil. kulağı eksik yaratsa da onun hikmetini ben göremdiğimden dolayı, kusurumu bağışla. nazarımdaki eksikliği bağışla. istiğfarın bir manası da budur. sende kusur yoktur. sübhanallahla bunu ilan ediyorsun.

"Hem de rubûbiyetin Kemal-i kudreti dahi ister ki: Abd, kendi za'fını ve mahlûkatın aczini görmekle Kudret-i Samedâniyyenin âzamet-i âsârına karşı istihsan ve hayret içinde Allahü Ekber deyip huzû ile rükûa gidip ona iltica ve tevekkül etsin."

aş. kendi yetmezliğini görmek yetmiyor, bütün mevcudatın yetmezliğini görmek yani insan öyle bir mahluk ki, kendi ihtiyacı karşısında ihtiyaçlarınıkarşılayacakb ir varlık istiyor, ama sokaktaki kediyi de düşünüyor. uzayın derinliğindeki bir canlıyı bilse, onun da ölmemesini istiyor. oradaki mevcudatın da ihtiyacı kendi ihtiyacı oluyor insan için. dolayısıyla, aslında kudretin tanımı, ihtiyacı anlamak suretiyle. ben görmeye gerçekten muhtacım. anadan doğma kör bir insana deseler ki, çocuğunu bir dakikalığına görmek için ne verirsin? belki servetini verecek. biz her gün tüm sevdiklerimizi her an görebiliyoruz. bunun için ne yaptık ki. ne verdik. fark etmemiz gerekiyor. sürekli bende oluyor olması, ihtiyacım olmadığını göstermez. bazı insanlar öldürülmeyi yeğliyor da, hapse girmeye razı olmuyor. biz her gün sevdiklerimizle beraberiz, haftada bir bile olsa.bir kalbin bütün kainatın ötesinde mülk ve melekuta bedel olduğunu görmemiz gerekiyor. şu kardeşim üzülmüş, o da üzülmesin istiyor. denizdeki zerrelerden gökteki yıldızlara kadar her şeyi düşünecek bir kalp taşıyoruz. bu kalbin hadsiz ihtiyacını görmezsen, kudretin hadsizliğini göremeyiz. hem kendi ihtiyacını, hem tüm kainatın ihtiyacını bilmek suretiyle tazim edeceğiz.

zk. zaten tesbihte de yine, hiçbir boşluk yaratmayacak surette hayretle rukua gidiyoruz.

"Hem rubûbiyetin nihayetsiz hazine-i rahmeti de ister ki: Abd, kendi ihtiyacını ve bütün mahlûkatın fakr ve ihtiyacatını sual ve dua lisanıyla izhar ve Rabbının ihsan ve in'âmâtını, şükür ve sena ile ve Elhamdülillah ile ilân etsin. Demek, namazın ef'âl ve akvâli, bu mânâları tazammun ediyor ve bunlar için taraf-ı ilâhîden vaz'edilmiştirler."

zk. burada, şu da var mı? kendi ihtiyacımız için dua ediyoruz. mahlukat aciz, onların da ihtiyacının giderilmesi lazım. ben vesile olmak itibariyle, ben de onlara muhtacım.

aş. çocuğum ihtiyaç içerisinde. onun ihtiyacının giderilmesi, beni memnun etmiyor mu? ben yemedim, o yiyince seviniyorum. niye? onların ihtiyacının giderilmesi beni de memnun ediyor. demek ki, onların ihtiyacı da benim ihtiyacım.

sual: istemek manasında.

rz. sabır da var mıdır? ihtiyaç varsa, sıkıntı var. kaza olmuş, kan aranacak.

aş. sabır tahammül değil, allahı unutmamak. allahla irtibatı unutmamak.

şükür ve sena denince, çok hoşuma gidiyor. zekeriya bana hediye verdi. ne yaparım? biri görünce, aaa ne güzel kalem, dese, zekeriyayı anarım. onunla arkadaşlığın mennuniyetini hissederim. sena etmek, anmak. bana bunu zekeriya verdi. şükrün bir manası da budur. her an allah bize kendisini andıracak şeyler gönderiyor. elmalar onu anmam için bir vesile. insan her an anmakla mükellef. o yüzden sürekli senahan olmak lazım. üstad diyor ya, şükür fabrikası olmak lazım. öyle oluyor ki, teşekkür etme duygusunu verdiği için, şükredesin geliyor.

yk. bazen o kadar nimet geliyor ki, ben neyim ki, bu kadar nimet geliyor. ben hak etmiyorum. hiçbir şey yapmadan bir sürü nimet geliyor insana, insan utanıyor.

mk. nadiren öyle insanlar var artık.

yk. diyorlar ya, bu kadar mal nasıl birikti. çalıştık da oldu. övünüyor kendisiyle. sağlık olmasaydı nasıl çalışacaktın.

aş. aslında çalışabilmek şükür vesilesi. bir nimetin gelmesi, hak etmemizden değil, ihtiyacımız neticesinde gelir.

mk. bugünkü medeniyet tesbihsiz ve senasız olduğu için, daima bir empoze var. sevgili dedemiz, buna engizisyon diyor. cebirle yapılıyor. hem siyasi hem medeniyet olarak. bugünkü medeniyet ne diyor? diyelim ki, bir televizyon gördün. bu renkleri bu kadar güzel yansıtıyor, allahın nimetlerini gösteriyor diye görürsek, o televizyon manasını ifade etmiş olur. o zaman almamıza gerek yok. almadan da tesbih yapabiliriz. bir kardeşimiz de alsa, tesbih ve sena edebiliriz.

aş. hz. ayşeye ganimet malları geliyor. resulullah bunları dağıt diyor. hz. ayşe de dağıtıyor. ne yaptın diye soruyor resulullah. çoğunu dağıttım, bir kısmını da kendimize bıraktım diyor. o da diyor ki, dağıttığın bizimdir, diyor. nimeti insanlara dağıtmak, tüm nimetin allahtan olduğunu bildiğin için, herkese verirsen ...

...

mk. hayasızlık ne biliyor musun. ben kendimi kral biliyorum, önüme geleni istediğim gibi kullanırım. samimi olsun, zaten haya olur. öteki duygusal soygunculuk. inanmadığın bir şeyi nasıl yapabilirsin. bir insanın tersine dönmesi gibi.

"ÜÇÜNCÜ NÜKTE: Nasılki insan, şu âlem-i kebirin bir misal-i Musaggarıdır ve Fâtiha-i Şerîfe, şu Kur'an-ı Azîmüşşân'ın bir timsal-i münevveridir. Namaz dahi bütün ibâdâtın envâ'ını şamil bir fihriste-i nuraniyyedir ve bütün esnâf-ı mahlukatın elvân-ı ibadetlerine işaret eden bir harita-yi kudsiyedir."

Yirmidokuzuncu Söz - Meleklere İman

rd. iman ederken ne kadar farkındayız. gerçekten meleklerle yaşarken, şu ortamda bunlar bizimle beraber, ama ne kadar bunun farkındayız.
aö. şu da dünyamıza geldi. kadere iman gibi çok teorik bir konu bile cazibe merkezi olurken, meleklere iman gibi vücudi bir şey hep geri planda kalıyor. bir de genel manada, bir iman hakikatinin dış dünyada bir yansıması olması gerekiyor. kalp aslında imani bir organ. hayatta fiili bazı karşılıkları var. ama meleklere imanın fiili karşılığını pek dünyamızda uygulamıyoruz. idilimize de yansımıyor, özel davranışlarımıza da yansımıyor. peygambere iman, sünnete ittiba etmemizi sağlyıro. ahirete iman, sürekli onu düşünerek çalışmamızı sağlıyro. meleklere iman olmasaydı, peki ne olacaktı?

"Mukaddime

Melâike ve ruhaniyatın vücudu, insan ve hayvanların vücudu kadar kat’îdir denilebilir. Evet, On Beşinci Sözün Birinci Basamağında beyan edildiği gibi, hakikat kat’iyen iktiza eder ve hikmet yakînen ister ki, zemin gibi, semavatın dahi sekeneleri bulunsun ve zîşuur sekeneleri olsun ve o sekeneler o semavata münasip bulunsun. Şeriatin lisanında, pek çok muhtelifü’l-cins olan o sekenelere “melâike ve ruhaniyat” tesmiye edilir.

Evet, hakikat böyle iktiza eder. zira, şu zeminimiz, semaya nisbeten küçüklüğü ve hakaretiyle beraber zîşuur mahlûklarla doldurulması, ara sıra boşaltıp yeniden yeni zîşuurlarla şenlendirilmesi işaret eder, belki tasrih eder ki, şu muhteşem burçlar sahibi olan, müzeyyen kasırlar misali olan semavat dahi, nur-u vücudun nuru olan zîhayat ve zîhayatın ziyası olan zîşuur ve zevi’l-idrâk mahlûklarla elbette doludur. O mahlûklar dahi, ins ve cin gibi, şu saray-ı âlemin seyircileri ve şu kâinat kitabının mütalâacıları ve şu saltanat-ı rububiyetin dellâllarıdırlar. Küllî ve umumî ubudiyetleriyle, kâinatın büyük ve küllî mevcudatın tesbihatlarını temsil ediyorlar.

Evet, şu kâinatın keyfiyatı, onların vücutlarını gösteriyor. Çünkü, kâinatı had ve hesaba gelmeyen dakik sanatlı tezyinat ve o manidar mehasinle ve hikmettar nukuşla süslendirip tezyin etmesi, bilbedahe, ona göre mütefekkir istihsan edicilerin ve mütehayyir takdir edicilerin enzarını ister, vücutlarını talep eder. Evet, nasıl ki hüsün elbette bir âşık ister. taam ise aç olana verilir. Öyle ise, şu nihayetsiz hüsn-ü sanat içinde gıda-yı ervah ve kut-u kulûb, elbette melâike ve ruhanîlere bakar, gösterir. Madem bu nihayetsiz tezyinat, nihayetsiz bir vazife-i tefekkür ve ubudiyet ister. Halbuki, ins ve cin, şu nihayetsiz vazifeye, şu hikmetli nezarete, şu vüs’atli ubudiyete karşı, milyondan ancak birisini yapabilir. Demek, bu nihayetsiz ve çok mütenevvi olan şu vezaif ve ibadete, nihayetsiz melâike envaları, ruhaniyat ecnasları lâzımdır ki, şu mescid-i kebîr-i âlemi saflarıyla doldurup şenlendirsin.

Evet, şu kâinatın her bir cihetinde, her bir dairesinde, ruhaniyat ve melâikelerden birer taife, birer vazife-i ubudiyetle muvazzaf olarak bulunurlar. Bazı rivayat-ı ehadisiyenin işaratıyla ve şu intizam-ı âlemin hikmetiyle denilebilir ki, bir kısım ecsam-ı camide-i seyyare, yıldızlar seyyaratından tut, tâ yağmur kataratına kadar, bir kısım melâikenin sefine ve merakibidirler. O melâikeler, bu seyyarelere izn-i ilâhî ile binerler, âlem-i şehadeti seyredip gezerler ve o merkeplerinin tesbihatını temsil ederler. "

aş. şimdi dikkatimi çekti. sözlerde euzu besmeleyle başlayan tek yer burası. bütün farklı yerlerde de baktım. bir tek burası böyle.

"Melâike ve ruhaniyatın vücudu, insan ve hayvanların vücudu kadar kat’îdir denilebilir. "

aö. her zamanki gibi üstad güven vererek başlıyor.

ib. şüpheniz kalmasın, açıklayacağım devamında gibi.

aş. o kadar katidir. insan ve hayvanların varlığına ne kadar kesin inanıyorsan, meleklerin varlığı da öyledir.

"Evet, On Beşinci Sözün Birinci Basamağında beyan edildiği gibi, hakikat kat’iyen iktiza eder ve hikmet yakînen ister ki, zemin gibi, semavatın dahi sekeneleri bulunsun ve zîşuur sekeneleri olsun ve o sekeneler o semavata münasip bulunsun. "

aö. demek anlayacağımız iki şey var. semavatın sakinleri var. bir de bunların şuur sahibi, cansız değil. hayvan gibi yalnızca ruhu olan bir mahluk değil, şuur sahibi bir mahluk olması lazım. aşağıda münasipliğin kastını açacak.

"Şeriatin lisanında, pek çok muhtelifü’l-cins olan o sekenelere “melâike ve ruhaniyat” tesmiye edilir.
Evet, hakikat böyle iktiza eder. zira, şu zeminimiz, semaya nisbeten küçüklüğü ve hakaretiyle beraber zîşuur mahlûklarla doldurulması, ara sıra boşaltıp yeniden yeni zîşuurlarla şenlendirilmesi işaret eder, belki tasrih eder ki, şu muhteşem burçlar sahibi olan, müzeyyen kasırlar misali olan semavat dahi, nur-u vücudun nuru olan zîhayat ve zîhayatın ziyası olan zîşuur ve zevi’l-idrâk mahlûklarla elbette doludur. "

aö. hareket noktamız, biz nasıl rabbimizi tanırken, alemi şehadetin içinde eşyayyla muhata p olup rabbimizi tanıyoruz, burada temel çıkış noktamız aynı. önce alemi gözden geçiriyoruz. semaya nispet ettiğimizde zemini, denizdeki bir damla kadar değil. o kadar küçük, hakir. hakirlikten kastı, başka bir yerde, semanın arzdan çok daha latif ve nurani olmasıyla açıklıyor. tüm bu özellikleriyle beraber, zişuur mahluklarla doldurulması, bunların vefat edip, sürekli yenilerinin geliyor olması, daimi bir faaliyet var.

bundan hareketle, zeminde dahi, kesafeti, sınırlılığıyla beraber bu kadar çok mahluk varsa; çok daha büyük olan semada vücudun nuru olan hayat sahibi mahlukların olması gerekir. parantez içinde, vücudun nuru olan hayat sahiplerini, cemadat nebatat hayvanlar ve üstünde insanlar. onlara mukabil, cansızlara mukabil vücut. bitkiyle hayat. hayat adeta vücudun nuru gibi. hayvanlar, hem hayat hem ruh sahibi. dolayısıyla, hayatın nuru ruh. ruhu nuru da adeta şuur gibi.

hş. hayvanda da şuur var.

aş. cüzi manada irade var da şuur değil.

hş. zevil idrak dediği insan. yani anlayabiliyor. ruh sahibi olmak da şuurdur.

nasa marsta araştırma yapıyor, hayat yok diyor, bulamıyorlar. üstad ise, her yerde zihayat var diyor her yerde.

aş. onlar gözleriyle bakıyorlar.

aö. burada o semavata münasip unsurun içinde o sorunun cevabı. manevi kısmını açıklayacak. nasa, o münasipliğin maddi cihetine bakıyor. bizim gibi kesafetli mahluklar olmadığından, onlar ise semaya münasip. bizburada işn manevi yönü üstünde duracağız.

zk. şöyle bir denklem var mı. nuru vücudun nuru olan zihayat derken, vücut olması için hayat olması lazım denilebilir mi?

oğ. nurani bir şey olarak algıladım ben.

aş. nasıl ışıkla arolan maddeler gözükür, mevcudun da anlaşılması hayatla anlaşılır anlamında.

oğ. söylemek istediği başka manada herhalde. biri cemadat, hayat sahibi değil. müstakil bir şekilde, cemadata hayat sahibi demeyiz.

aş. biz diyoruz da, arapçada öyle bir ayrım yok. cansız diye bir kategori yok.

oğ. üstad böyle bir kategori tanımlamıyor mu?

aş. cemadat diyor.
hş. vücudun görünmesi için, bizatihi ışığa zişuur diyor. maddiyatan latifleştikçe, çok bariz şekilde gözüküyor hayat seviyesi.

nasa niye göremiyor un düşününce, hayat dediğimizde lemaatta beş tane hayat seviyesi var diyor. birincisi, sınırlı, elimizi uzatabildiğimiz. ama hz. ilyasın hayat seviyesi var, şüheda hayatı var, ölülerin hayatı var.

hayat ille maddi olması gerekmiyor. maddiyatla sınırlaman gerekmez. bir yıldız binlerce ışık yılı uzakta. oradan bir yere gitmesi için, maddi sınırlara takılmaması lazım.

oğ. risalede pek çok yerde, aynı şeyler farklı anlamlarda kullanılabiliyor. buradaki anlam noktasında bu sorunun cevabı nasıl olmalı. buradaki ele alınış biçimiyle baksak daha güzel olur.

aş. aslında hayat kavramı, 30. lemada, hayatın imanın 6 rüknünü izah ediyor. hayat, bir camidatın hayatı. bitkinin, hayvanın, melekin, insanın hayatı. evliyanın, asfiyanın, nebinin ve en ileride de muhammed asm.nin hayatı. hayatın çekirdek halinden en kamil haline kadar gidiyor. hepsi hayattandır. ama camidattaki hayatta, sadece mevcudiyet cinsiyle hayat tezahür ediyor. allah bir pencere açarak, bitki hayatıyla biraz daha geniş perspektifte hayatı gösteriyor.

hayat, melaikeye iman, zaten imanla beşeriyetle insaniyet arasındaki geçiş oluyor. gayba açılan penceresi insanın. dolayısıyla melekler vasıtasıyla gayba muhatap oluyoruz. bizdeki ruh gibi. gaybı ancak ruhla görürsün. melek, bilinçliliği temsil ediyor. insanda böyle bir meleki vasfın olduğunu gösteriyor.

aö. dolayısıyla hayat cansızları da içeriyor. o zaman vücut varsa, hayat gerekiyor.

aş. cennet hayatında madde bile duyan işitendir. bu dünyada dahi, zerre cennete layık olmak için terakki ediyor. önce senin vücuduna girerek, anlayan bir mahiyet alıyor. cennetin maddesi de öyledir.

hş. miraçta, resulullah ayakkabısıyla gitmiş. cenabı hakkın katına ayakkabısıyla, maddeyle gidiyor. orada ince bir mana var. cenabı hakkın katına çıkıyor. nalınlarıyla gitti diyor hadiste.

is. hz. musa dağa çıktığında ayakkabısını çıkartıyor.

hş. bir maddenin ne kadar zirve noktası olabildiğini görebiliyoruz.

zk. şöyle bir şey de var. arzın küçüklüğüyle beraber, semavi cisimlere nispeten zişuur mahluklarla doldurulmuş olması, elbette semavi cisimlerde de zişuur mahluklar vardır diyor. ama başka bir yerde, semavatın ve arzın rabbi ifadesinde, semavatla arzın birbirine denk tutulmasından bahsediyor. sanki burada ise tersini söylüyor.

aş. meseleyi tefekkür açısından düşünmek lazım. bütün mevcudat, kendi esmasını bilmek ve bildirmek için yaratmıştı allah. gökyüzünde de bir sürü mahlukat var, o mahlukatın allaha olan tespihatını ilan eden, tespih eden, fark eden, okuyan mevcudatın mutlaka olması gerekiyor.

aö. aş'nin vurguladığı şey, buranın merkezinde duruyor. başka yerlerde, sanki burada tersi gibi görünüyor, bağlamdan dolayı ama, belki şöyle algılayabiliriz. kimi yerde bir harfte bir kelimeyi dercetmek gibi bakılırsa, dünya zahiren bakıldığında, semaya nispetle daha kesif, küçük. ama rabbimiz adeta, o kainatta tezahür eden esmasını, bir derece.

aş. cenabı hak, aslında mevcud olan bir şeyi gösteriyor, inkişaf ettiriyor. mesela, askerin biri heykel gibi duruyor. aslında onda bilinç var, ama ben onun sadece duruşunu görüyorum. onun gibi mevcudatta da tüm özellikler dercedilmiş. nasıl perde açıldığında, resulullahın elinde taşlar zikretmeye başlıyor. aslında zaten zikrediyorlar, ama perde kalkınca görünüyor. bizim görememiz, bizim eksikliğimizden. dışarıda güneş var, ama büyük bir perde var, sen güneşin sadece kırmızı rengini görüyorsun. o zaman, senin kabiliyetin sınırlıyor.

ben önce iman gözüyle görürsem, o zaman eline taş koyduğunda, taş zikrini yapıyor. melaikeye iman şu yönden önemli, kainatta hiçbir yer ve an yoktur ki, allah zikredilmesin. her an allahtan bir mesaj geliyor. bu mesajı taşıyan bir melek var. sen hayatını öyle dizayn et ki, her an bir melek allahın bir mesajını taşıyor.

aö. meleklerin semavata muhatap olması özelliklerinden bahsedecekti.

14. söz 3. meselede, üstad 40 bin başlı, her başında ... lisan olan meleklerin tespihat yapmasını açıklıyor.

"Üçüncüsü: Meselâ, hamele-i arş ve yer ve göklerin melâike-i müekkelleri
ve sair bir kısım melekler hakkında muhbir-i sâdıkın tasvir ettiği, meselâ kırk binler başlı, her bir başda kırk binler lisan ve her lisanda kırk binler tarzda tesbihat ettiklerini ve intizam ve külliyet ve vüs’at-i ubudiyetlerini ifade eden hakikate çıkmak için şuna dikkat et ki: Zât-ı Zülcelâl,



1

2

3

gibi ayetlerle tasrih ediyor ki, mevcudatın en büyüğü ve küllîsi dahi, kendi külliyetine göre ve azametine münasip bir tarzda tesbihat ettiğini gösteriyor ve öyle de görünüyor.

mealler:

1. Yedi gökle yer ve onların içindekiler Onu tesbih eder. (İsra Suresi: 44)
2- Doğrusu biz dağlara boyun eğdirdik. Onunla birlikte tesbih ederler. (Sâd Suresi 18)
3- Biz emaneti göklere, yere ve dağlara teklif ettik. (Ahzab Suresi: 72)"



aö. bir şeye teklif yapılması için, muhatabın şuur ve idrak sahibi, emanetin mahiyetini fark edebilecek şekilde olması gerekiyor. eğer ki, mevcudatın müekkel bir meleği yoksa, o zaman teklifin de onlara yapılması, abes oluyor. o müekkel melek kavramı olmadan bu ayetleri anlayamıyoruz.

dağların tespit etmesi. eğer melekler, tespihatlarını rablerine sunmuyorsa, manaları tam dolmuyor. bu mevcudatı yaratan usta, sıradan bir usta değil. mevcudat çalışmasıyla ustasını tanıtır. ama bu usta bununla yetinecek usta değil. o yaptığı şeyin ne kadar güzel olduğunu anlayacak mahlukla ancak ona razı olabilecek bir usta.



aş. evet. bir cd var, madde taş. bu cd tespih ediyor desen, olur mu öyle şey derler eski insanlar. halbuki sen sesini kulağında bilgisayardan duyabilrsin. cd metalken, bir anda perdesi açıldı, zikretmeye başladı. allah diyor ki, yer gök allahı zikreder, ama sadece bazılarınız onu görür. sanki cd gibi. orada bir melek var, onun melekleri de kendi lisanıyla tespih ediyor.



aö. bu, meleklere imanın, neden iman esaslarında yer aldığını da gösteriyor. ne kaybederiz meleklere imanı çıkartırsak. kainatın yaratılış sebebi dediği, tüm yer ve göklerin allahı zikretmesi kavramları olmayacak. çok kritik bir noktada eşyayla münasebetimizde.



hadisleri anlamakta zorlamanın ötesinde, kainatın yaratılış gayesini anlamakta zorlanıyoruz. bu yüzden belki iman esasları arasında yer alıyor.



hş. melaike imanını içimize yerleştirmezsek, kendi kendine oldu gibi garabet şeyler düşünülebilir. çünkü onun arkasındaki maneviyatı göremiyoruz.

mk. geçen haftalarda, aponun askeri komutanı şemdin sakıkı dinledim. 18 yıl dağda komutanlık yapmış teröristlerin. apodan sonraki adam. diyor ki, bu kadar yıl, nasıl bir mücadele ettiniz ve sonra nasıl bıraktınız diye soruyor. valla, biz zaten, benim anam, babamın ilk hanımıydı. sonra ikinci hanım gelince, biz itile kakıla, babamıza düşman olduk, sonra mahalle reisine düşman olduk, sonra devlete düşman olduk. sonra baktık, hapse götürecekler. anam bir akrabamızı ziyarete gitti kaçak kimlikle. dedi ki, yavrum sen kaç, durma, çok kötü. ya hapishaneye girecektik, ya da kaçacaktık diyor. her tarafı düşman gördük diyor. asmaktan kesmekten başka çaremiz yoktu. yoksa devletin elinde bitmiştik. böyle başladık ve gittik diyor. fakat gün geçti devran döndü. bir gün güneş doğdu. şöyle etrafıma baktım, orada yaprakları gördüm. çiçeklerin açılışını, kokuları duydum. dünya başkalaşmaya başladı. orada bir melek gördüm diyor. o meleği görünce, dünyam değişti. hayatı sevişim. kılık kıyafetime dikkat etmeye başladım. her şeyi asıp kesmekle olmayacağını anladım. reflekslerimi kaybetmeye başladım. sevin, kucaklayın demeye başladım.

bunun üzerine, bizim meleği kafese koyduklarını duydum. meleği kurtarmak için, makamı bıraktım, onun için gelmiştim, o sırada yakalandım. bir meleğin, insanı ne hale getirdiğini buradan anlayabiliyoruz. melek, hakikaten çok basit görünebiliyor.

anlayabildiğim iki nokta var.

bir, eğer melekler yoksa, insan kendisini kral hissetmesi lazım. çünkü öyle bir insan ki, insanlar için çiçek açıyor. binbir tane çiçek. geçen hafta bir gül resmi bastım. böyle katman katman, eğer melekler yoksa, bu dünyada benden başkası yok diye her şeyi zaptü rapt altına almak ister. bu çok kolay. çiçeklerin ne tümünü görebiliyoruz, ne idrak edebiliyoruz. renklerin adedi bilinmez, coşkusu belli değil. melek nasıl bir şey deyince, tavşan aklıma geldi. onu gören hele çocuklar filan, o bir melek ya. tavşanın eti ne olacak, ama o tüyü falan öyle bir tatlıdır. tilki ayrı, kurt ayrı. geçen gün bir çin arslanı gördüm. sırf bıyıklarını bile seyretmek insana zevk veriyor. sesi bile bir acayip titreşim veriyor insana. kainatı meleksiz düşünürsek, insan azgınlaşır. neler neler var, adlarını bile bilmiyoruz, göremiyoruz. peki onlar niye yaratıldı?

demek ki, insanoğlunun bunlara ihata etmesinin imkanı yok. bu kadar sanat harikası, mucize başıboş olur mu. bir maksadı olması lazım. kainatta hiç maksatsız bir şey gördünüz mü. her şeyin bir faydası var da biz analmıyoruz. öyleyse o değerlerin takdir edicileri olması gerekmez mi.

köyümüzde melekler ince ince oyalar yaparlar. neden yaparlar. o oyaları birisi taktir etsin. gönlünü almak için yaparlar. hatta çiçeklere bile nakış yaparlar. işte cenabı hak bütün kainatı böyle mükemmel yaratmış. bunları tespih edecek, takdir edecek mahlukunu yaratmaz mı.

fakat biz melekleri niye hiç görmüyoruz. hiç alanımıza girmiyor. eğer biz melekleri görür de onlarla yaşarsak, çok güzel bir insan oluruz.

aö. bu hikaye bana şeyi anımsattı. üstad 30. lemada hayatın meleklere bakan yönünü tasvir ederken, şenlendirecek ve netice-i hilkati gösterecek ifadesini koymuş. şenlendirecek sözü, imani nazarla kainatı algılama. küfri nazarla, hep umumi bir matemhane olurken. üstadın oradaki tasvirlerini anlamak için de meleklerle muhatap olmak lazım. meleksiz o tasvir oturmuyor. kainat bu kadar şen şakrak mıydı. meleklerle kainat dünya bu kadar şen şakrak hayattar surete geliyor.

aş. geçen haitide deprem olmuş. insanlar taşların altından insanları çıkarıyorlar. belli bir zaman sonra, buldozerle giriyorlar. sonucu söyleyeyim önce: insanın eşyayla münasebetindeki edep, mesela bediüzzamanın lambayı bile atmaması, melekler hayatına girdiği ölçüde letafet ve hürmet, karşılıklı ruhani bir ilişki tezahür ediyor.

siz elinizde buldozer. orada bir hayat var, deseler. kepçeyi sokamazsınız. çok ince yaklaşırsınız. çok hassas ve nezaketli davranırsınız.

biz eşyayı meleklerle allahı tespih eden yerler olarak görsek, o zaman hassasiyemiz de çok incelikli olacak. ki zaten öyledirler. her bir taşın, kitabın, eşyanın altında, bizi sevindirmek isteyen, hoşlandığımız, manevi lezzetlere gark eden melekler vardır. bizim eşyayla ilişkimizin edep içinde tezahür olmasını sağlar, melekleri tanımak.

bunlar cansız dediğin zaman, kır dök at. bir anlamı yok ki. bir filmde bir adam, yüz kişiyi bir adamı öldürebiliyor. o canların hiç mi önemi yok. bir tek kahraman önemli. nasıl sen böyle binlerce insanı kesiyorsun. insana bu imajı veriyor. ama o insan, attığı bombanın orada akrabası var bilse, o bombayı atabilir mi. aynı yaratıcının kulu olma manasında tüm mahlukat akrabayız. ancak allahın emriyle onu keseceksen bile kesebilirsin. ben sivri sineği bile öldüremem çekinirim. ama çok rahat bir kurbanı kesebiliyorum. birini allah emretti. öte taraftan, sivri sinek. üstad diyor ya, kertenkeleyi vuran talebeye, sen mi besliyorsun onu niye vuruyorsun.

rd. cenabı hak bu dünyayı, en mükemmel haliyle yaratıyor. insanlarda ve cinlerde bir eksiklik var. bu düzenin bir şükrü olması lazım. bu noktada insan ve cinler eksik kalabiliyor. bizim eksik kaldığımız yerlerde, melekler bunu tamamlayabiliyor. biz insanlar uyuyabiliyoruz, ama sınır boyundaki askerlerin uyumaması lazım.

muhammed ağbi, biz niye melekleri görmüyoruz diyor. görsek, belki kendimize benzetiriz. bu saatin durmadan çalışması lazım.

mk. aslında geçen haftalarda çok melek gönderdi allah. başka türlü izah edilmez. kar melekleri. öyle bir melek ki, sema ederek geliyor. tertemiz. her birinin görevi farklı.

yağmur niye göndermiyor da kar gönderiyor. ne gereği var. istese, suyu öyle de gönderebilirdi. demek ki, bunu sırf su göndermek olarak göremeyiz. başka türlü izah edilebilir mi. bu melek bahsiyle, meleklerin gelişi tesadüf değil. gelişleri, sunuşları çok etkileyici. her birinin de vazifeleri ayrı ayrı.

aö. mevcudatın bir gayesi, şuur sahiplerine bakar diyor. biz bir açıdan meleklerle aynı kitabı okuyoruz. başka bir yönden bakıyoruz, onunla aynı safta mücadele ediyoruz şerre karşı. onlar şeytanlarla savaşıyor, biz kafirlerle savaşıyoruz. omuz omuza savaştığınız birisinden size daha yakın birisi olabilir mi. müminlere dua ederler diyor. meleklerin bedir savaşında doğrudan yardımı. hayatımıza her yönüyle girmişlikleri de var.

mk. aslında şu bardak, mandalina, metal tabak da bir melek. vazifesi var. yani rabbinin verdiği vücutla, rabbinin verdiği görevi yaparak, rabbini tespih ediyor şu bardak.

aö. bunu şuurlu bir şekilde yapanı da meleği oluyor.

mk. tamam kademe kademe gidelim. o zaman şu bardak kırıldığı zaman, vazifesini yapan, vazifesinden terhis oldu diye göreceğiz. o zaman bir liralık bardak olarak görmeyeceğiz. büyük bir iş yapan, muvazzaf bir asker meleği olarak göreceğiz.

benim araba, en son model arabalardan. dünyanın en güzel arabasını da allah bana verdi. fakat bazen kötü kullanıyorum arabayı. şimdi onu anladım, ya araba da bir melek. o da rabbinin verdiği vazifeyi görerek onu tespih ediyor. ben onu melek olarak görürsem, ona davranışım değişir.

bir tane boluda bir abla varmış. çok da güzelmiş. herkes onu severmiş. o da herkesi severmiş. herkese kitaplar dağıtırmış, güzely üzler dağıtır, güzel sözler söylermiş. o sözler, güzel bir tohum olup çiçekler açtırırmış. kitabın yazarı merak etmiş. ya kızım, bu kitapları yazan benim, fakat bu kadar kimseye ben bu kitapları okutamıyorum. herkes senden bahsediyor. bu kitapları bu kadar kimseye nasıl dağıtabiliyorsun, üstelik geçimin olmadan. demiş ki, hocam bu sırrı ben kimseye söyleyemezdim, ama size söylemeden duramayacağım. ben üç yıldan beri öğle yemeklerimi yemiyorum, onun parasıyla kitapları alıyorum, onun parasıyla bu kitapları alıyorum. başkaları da paralarını veriyor, ama o zaman bu kitaplar o kadar tesirli olmuyor. bu yüzden, kim ki, bu hakikatleri kendisi içinde çok samimi hisseder, onlar çok değerli.

aö.

"Evet, müteaddit eşya bir cemaat şekline girse, bir şahs-ı manevîsi olacaktır. Eğer o cemiyet, imtizaç edip ittihad şeklini alsa, onu temsil edecek bir şahs-ı manevîsi, bir nevi ruh-u manevîsi ve vazife-i tesbihiyesini görecek bir melek-i müekkeli olacaktır. İşte bak; misal olarak bu Barla ağzının, şu dağ lisanının bir muazzam kelimesi olan bu odamızın önündeki çınar ağacına bak, gör. Ağacın şu üç başının her başında, kaç yüz dal dilleri var; ve her dilde, bak, kaç yüz mevzun ve muntazam meyve kelimeleri var; ve her meyvede, dikkat et, kaç yüz kanatlı mevzun tohumcuk harfleri, emr-i 1 ’e malik sâni-i zülcelâline ne kadar beliğ bir medih ve fasih bir tesbih ettiğini işittiğin, gördüğün gibi; ona müekkel melek dahi, ona göre âlem-i manada müteaddit diller ile tesbihatını temsil ediyor ve hikmeten öyle olmak gerektir."

mk. bende bir resim var. ağaçlar üstüne çıkmış, serçeler kargalar. hepsi bir şarkı söylüyorlar. bir ağaç görmüyorsunuz. ağacın her bir yaprağı bir koro üyesi. sadece ağaç bile muhteşem bir koro. bizi yaratan bizi çok güzel yaratmış, o hışırtılar bir müzik gibi geliyor. buradaki tasvir çok güzel. bunu biraz daha içselleştirelim. arabamız, kalemimiz, evimiz. her biri böyle toplu bir zikirle müzik yaptığını.

modern toplumun en büyük sorunlarından birisi yalnızlıktır.

hş. bazı fotoğraflarda insanlar grup içinde gözüküyor. ama bakışlarından yalnız oldukları belli oluyor. grup içinde yalnızlar. sanki yine yalnız oluyor insan. o melek ünsiyeti olmadığından. partiye giden insanlar, tamamen samimiyetten uzak bir kalabalık içinde.

oğ. benim aklıma üstad hazretlerinin hayatı geldi. zahiren yıllarca yalnız yaşayan bir adam. tek başına kalsın, kafayı yesin diye düşünmüşler. ama o hepimizden daha kalabalık bir toplumun içindeydi aslında barlada.

aş. barlada ilginç bir şey hissettim. tepeden bakmayı severim. çam ağaçlarının her biri melek gibi, saffa durmuş, hepsi namaz kılıyor gibi hissettim. sürekli ekran değişiyor. önce sis her tarafı kapladı. sonra yavaş yavaş değişti. göl gözükmeye başladı. sürekli yeni manalar aktardılar.

rd. kişi yalnız olmadığını bilirse, bireyselleşmez. otomatikman yalnızlık duygusu hissetmez.

hş. melek 40000 başlı çok ağızlı bir şey. bir melekle dost olduğun vakit, tüm kainatla otomatikman dost oluyorsun. hapse girsen bile.

aş. bir talebesi diyor ya, çok küçük bir hücreye koymuşlar, yumdum gözümü başladım okumaya. üstad demiş ki, açsaydın gözünü, duvardaki meleklerle konuşsaydın.

mk. gençlerle ilgili bir şeyi söylemek istiyorum.

bir dışarıdaki melekler var. mesela yalnızlık gidermek diyoruz. aslında yaptığımız işte melekleri görürsek, yaptığımız işin sesi bizi tatmin eder. o tatmin etmediği zaman, yaptığımız işin sesini duymuyoruz, başka sesler duymak istiyoruz o zaman. dolayısıyla hayatımızın her bir safhasında da yaptığımız işle ilgili meleki görürsek, coşkuyla yaparız. yaptığmıız işten hazalırız.

toplumumuzun en zor yönlerinden biri, işiyle de aşkıyla da barışık değil. melek melek diyor, onunla da arası iyi değil. dolayısıyla meleğin adının melek olması kurtarmıyor. onun melekiyetini görmek gerekiyor.

aö. eşyayla olan muhataplıkta, son tahlilde biz nereye gideceğiz derken, lezzet-i ruhaniye ile meleki özdeşleştirmiştik. sizin söylediğiniz daha ileri bir mertebe. lezzet-i ruhani, sırf maddi şeyler değil de, manevi bazı şeylerden hazlar almak. o eşyanın melekut boyutuyla, peyda olacak bir yetenek gibi. mesela yalan söylememekten, hakkın ortaya çıkmasından lezzet almak. toplumun menfaat görmesinden lezzet almak. eşyayla muhataplıkta, hep halinden memnun olmak. meleklerle muhatap olacağız, eşyanın müekkel meleklerini göreceğiz, en nihai noktada da ruhani lezzetleri alabilecek bir kıvama gelmek.

aş. bir gün gebzede pazarda dolaşıyorum. bir baktım, ay o kadar güzel ki, etrafındaki renk halkaları bariz bir şekilde gözüküyor. dalmışım seyrediyorum. bir çocuk, nereye bakıyorsun dedi. baksana dedim. e ne olmuş dedi. bir daha bak dedim. dikkatli bak dedim. ya ne kadar da güzelmiş ya dedi. eşyaya muhatap olurken, insanın midelerinden bahsediyor. bir besin alınca, bitki yeşerir ya. o besinle, gıdayla ölü haldeyken, canlanmama vesile oluyor. ikinci olarak, hayvani yönüm, tadından lezzet alıyor. sonra, beşeriyetimin üzerine tefekkür edince, oradaki sanatı, güzelliği fark edince, sanatın güzelliğinden lezzet almaya başlıyorum. bir de melekiyet. meleki bir midem de var. oradan bir anlam geliyor bana. o çiçeğin bir anlam taşıdığına muhatap oluyorum. her bir eşya, manevi, yani meleki manayı benim dünyama taşıyor. midemin nasıl bir ihtiyacı var, meleki yönümle de ruhum adeta elmanın meleğini yiyorum. melek bana, bunu bir hediye olarak getiriyor.

üstad talebelerine zaman karpuzu alıp tavana asıyormuş. bazen çürütüp de yapıyormuş. üzümü de öyle yapıyormuş. siz bunun hep midenize bakan yönüyle ilgileniyorsunuz. biraz da meleki yönüne bakın. insanları meleki duygulara yönlendiriyor.

oğ. melek hakikati, bizim dünyamızı güzelleştirdiği gibi, sizi temizliyor, bir de kirlerden koruyor. insan her zaman yanlışa müsait. insanı bu yanlışlardan koruyan en büyük şey, diğer bir şeyin varlığı. insan yalnızken o yanlışlara çok daha çabuk düşüyor. ayıp diyorsun.

26. Lema Beşinci Rica

"BEŞİNCİ RİCA: Bir zaman ihtiyarlığımın mebdeinde, bir inziva arzusuyla, İstanbul'un boğaz tarafındaki Yuşa Tepesi'nde, yalnızlıkla ruhum
bir istirahat aradı. Bir gün o yüksek tepede, daire-i ufka, etrafa baktım. Gâyet hazîn ve rikkatli bir levha-i zeval ve firakı, ihtiyarlığın ihtarıyla gördüm. Şecere-i ömrümün kırkbeşinci senesi olan kırkbeşinci dalındaki yüksek makamından, tâ hayatımın aşağı tabakalarına nazar gezdirdim. Gördüm ki; o aşağıda, herbir dalında, herbir senenin zarfında sevdiklerimden ve alâkadarlarımdan ve tanıştıklarımdan hadsiz cenazeler var. Ve o firak ve iftiraktan gelen gâyet rikkatli bir mânevî teessürat içinde, Fuzulî-i Bağdadî gibi, müfarakat eden dostları düşünerek enîn edip:
Vaslını yâdeyledikçe ağlarım,
Tâ nefes var ise kuru cismimde feryad eylerim.
diyerek bir teselli, bir nur, bir rica kapısını aradım. Birden, âhirete îman nuru imdada yetişti. Hiç sönmez bir nur, hiç kırılmaz bir rica verdi.
Evet ey benim gibi ihtiyar kardeşler ve ihtiyare hemşireler! Madem âhiret var ve madem bâkidir ve madem dünyadan daha güzeldir ve madem bizi yaratan zat hem Hakîm, hem Rahîm'dir.. ihtiyarlıktan şekva ve teessüf etmemeliyiz. Bilakis ihtiyarlık, îman ile ibadet içinde sinn-i kemale gelip, vazife-i hayattan terhis ve âlem-i Rahmete istirahat için gitmeye bir alâmet olduğu cihetle ondan memnun olmalıyız. Evet nass-ı Hadîs ile; nev-i beşerin en mümtaz şahsiyetleri olan yüz yirmidört bin Enbiyanın icma' ve tevatür ile; kısmen şuhuda ve kısmen hakkalyakîne istinaden, müttefikan âhiretin vücudundan ve insanların oraya sevkedileceğinden ve bu kâinatın Hâlıkının kat'î va'dettiği âhireti getireceğinden haber verdikleri gibi, onların verdikleri haberi keşif ve şuhud ile ilmelyakîn suretinde tasdik eden yüz yirmidört milyon evliyanın o âhiretin vücuduna şEhadetleriyle ve bu kâinatın Sâni-i Hakîminin bütün Esmâsı bu dünyada gösterdikleri cilveleriyle, bir âlem-i bekayı bilbedahe iktiza ettiklerinden; yine âhiretin vücuduna delâletiyle; ve her sene baharda, rûy-i zeminde ayakta duran hadd ü hesaba gelmez ölmüş ağaçların cenazelerini Emr-i كُنْفَيَكُونُ ile ihya edip Ba'sü Ba'delmevt'e mazhar eden ve haşir ve neşrin yüzbinler nümunesi olarak nebatat taifelerinden ve hayvanat milletlerinden üçyüz bin nevileri haşr ü neşreden hadsiz bir kudret-i ezeliye ve hesabsız ve israfsız bir hikmet-i ebediye ve rızka muhtaç bütün zîruhları kemal-i şefkatle gâyet harika bir tarzda iaşe ettiren ve her baharda az bir zamanda hadd ü hesaba gelmez envâ-ı zînet ve mehâsini gösteren bir Rahmet-i bâkiye ve bir inayet-i daimenin bilbedahe âhiretin vücudunu istilzam ile ve şu kâinatın en mükemmel meyvesi ve Hâlık-ı Kâinat'ın en sevdiği masnuu ve kâinatın mevcudatıyla en ziyade alâkadar olan insandaki şedid, sarsılmaz, daimî olan aşk-ı beka ve şevk-i ebediyet ve âmâl-i sermediyet, bilbedahe işaret ve delâletiyle bu âlem-i fâniden sonra bir âlem-i bâki ve bir dâr-ı âhiret ve bir dâr-ı saadet bulunduğunu o derece kat'î bir surette isbat ederler ki, dünyanın vücudu kadar, bilbedahe âhiretin vücudunu kabul etmeyi istilzam ederler. (Hâşiye) Madem Kur'an-ı Hakîm'in bize verdiği en mühim bir ders, "îman-ı bilâhiret"tir ve o îman da bu derece kuvvetlidir ve o îmanda öyle bir rica ve bir teselli var ki; yüz bin ihtiyarlık bir tek şahsa gelse, bu îmandan gelen teselli mukabil gelebilir. Biz ihtiyarlar "Elhamdülillahi alâ kemal-il îman" deyip, ihtiyarlığımıza sevinmeliyiz."

ik:
aş. üstad 45 yaşına geeldiği zaman tüm ömrünü gözden geçiriyor.
yy. derler ya, diğeer tarafta ne çok sevdiğin var diye.
aş. sevdiğimiz şeylerin iyi belirlenmesi lazım. hepsi gelip gitti. şimdi ruhumuzu zor taşıyan bir bedenle yaşıyoruz.
insan zaman zaman , bediüzzamanda bu çok yoğun, içsel bir tefekkür ve hayatını yeniden gözden geçirmek için bu gerekiyor. resullahın hayatına da baktığımızda, 40 yaşına kadar çok yoğun bir mağara seyahati var. orada içseel bir tefekkür tecrübesi yaşıyor. özellikle eçok önemli kararlar vereceğin zaman, zihnini boşaltmak, alıştığın ortamdan uzaklaşmak yararlı oluyor. üstad da, böyle yapıyor. yuşa tepesine çekiliyor, vanda elek dağına çekiliyor bir süre. ondan sonra yepyeni bir hayat başlıyor. çünkü belli bir zaman sonra insan kanıksıyor.

bir zamanlar haram olan şeyler, belli bir zaman sonra kanıksanıyor. kendi gençliğimde, bize çok acayip gelen şeyler, şimdi çok basit, rahatlıkla yaptığımız şeyler olmuş.

yy. şimdi "kız arkadaş" o kadar normal bir şey haline gelmiş. toplumun genelinde çok rahat bir şekilde, insanların sıkılmadan söyleyebildiği bir şey olmuş.

aş. ailecek bakılması çok ayıp olan şeylere çok rahat bakıp da hiç rahatsız olmuyoruz. insanda utanma duygusu olmuyor. bu bir örnektir. o ülfeti kırmak, hayata yeniden bakmak,

alıştığımız sistem içinde neleri kaybedip kazandığımızı görmek için, inziva gibi bir dönem, hayır olur.

yy. şirketlerin yıl sonu değerlendirmeleri olur. veya üç aylık da olur. halimiz nedir, ahvalimiz nedir. kar mı ediyoruz, zarar mı ediyoruz. insanın da dönem dönem hayatını yapıp ettiklerini, tefekkürden geçirip kendi halini gözden geçirmesi gerekiyor.

aş. ihtiyarlar leması, onun daha çok van'daki tefekküründen sonra. 1922'lerde. 45 yaşları da o zaman. değil mi? siyaseti bırakıyor.

yy. ama o acaba en son gidişi midir van'a?

ik. buradaki yuşa tepesine çıkışı.

hş. 1920.

aş. üstad kosturmadan döndükten sonra istanbulda 2 sene kalıyor. kurtuluş savaşından hemen önce. 1918-1921 arası. o dönemde, darülhikmet azalığı yapıyor.

hş. 1920'de 45'ten gün alıyor üstad.

aş. bu hepimizin ihtiyacı olan bir şey. hayatı anlamlandırma derdindeysek, bu noktada ne yapıyoruz. uhrevi bir yolculuğumuz var, bu ömrümüzü mümkün olduğunca bereketli ve verimli kılmak için, her sene bir değerlendirme gerekiyor.

yy. günün de muhasebesini yapıyoruz. akşam yattığında. tasavvufta bu metodun olması lazım, öyle değil mi? şapkanı önüne koy, düşün derler ya.

rm. o zaman bunun metodolojisi de olmalı. şirketler değerlendirmeleri yaparken, bir yönteme dayanarak yapıyor. kişi bunu nasıl yapacak? kriterleri nasıl olacak?

hş. metodolojisi, sıkıntı. üstad burada bir yere gidiyor. ihtiyaç hasıl oluyor. yoksa bunun belli bir saati yok. her karanlıkta bir nur arama tavrı var üstadın. önce karanlık bir halet geliyor, oradan bir nur arama gayreti doğuyor.

yy. gün içinde de aynı şeyi insan bazen yaşayabiliyor. bazen için bunalıyor. sonra bir dostun geliyor, o huzursuzluk dağılıyor. depresyondaki insan hayatı kuyudaki gibi düşünür. her şey kötü zanneder, onun gibi.

rm. bu beklentinin biraz vicdani bir yönü de var.

yy. dedi ya, şirketler bir hedef koyuyor, ona göre değerlendirme yapıyor. insan da bilinçli veya bilinçsiz bazı hedefler koyuyor kendisine.

rm. o kadar planlı değil yalnız.

hş. her insanda, bu insan olmanın bir gereği. üstad çok duyarlı oludğundan, bunları çok şiddetli hissetmiş. biz onları hissettiğimizde örteriz. üstad ise, onları en derinine kadar sorguluyor, ona göre bir rahmet arıyor. kurandan bir çözüm buldum diyor. onu da çok derinden hissediyor.

yy. çözüm yine kuran. gittim güzel bir müzik dinledim değil. türk filmlerindeki gibi, kafayı çekip moralini düzeltmesi gibi değil. orada üstadın temel bir soruna temel bir çözüm bulması var.

hş. genelde biz kötü bir şey oludğunda, aman bunu hatırlamayalım, diye geçiştirmeye çalışırız.

bende ta çocukluktan beri bir d uygu var. o duygu gelince, hemen üstünü örtmeye çalışıyorum. o çok derin bir şey.

ona mantıki bir şey değil, hatırlamamak için kapatıyorum. ama üstad atmıyor. o duygudan nur elde ediyor.

yy. o enteresan.

ry. ahirete imandan kaynaklanıyor.

hş. ahirete imanı da pekiştiriyor bu.

yy. susuz kalmış bir insanın, su içerkenki, o suyun nimet olarak değerini algılama biçimini düşün. susuz bir insanın su içmesiyle, ikinci kez içen bir insanın içmesi aynı tadı alamıyor.

ik. azalan marjinal fayda.

hş. kur ekmekte çok büyük lezzet var. ama o lezzet açlığın derecesine göre değişiyor.

yy. intihar eden insanların psikolojisine bakıldığı zaman, onlara müdahele tekniklerinden en basiti şu: kişide zaman mekan ilişkisi bozulduğu için, kişi hayattan kopmuş oluyor.
ona neye basıyorsun, neye dokunuyorsun diye soruyorlar. etrafındaki çiçeği böceği tarif et diyorsun.

aö. adam o sırada kendinde değil mi yani?

yy. yoğun bunalım hali.

aş. gerçek olan da odur. biz allahı tabiri caizse, yokluğunda fark ediyoruz.

yy. daha iyi hissediyoruz.

aş. insan cennette allahı bilebilecek olsaydı, dünyaya gönderilmezdi. o kuyuya atılış, uzaklaştırma, aslında yaında olanı fark etmek içindir. balığı dışarı çıkartıyorsun, o zaman suyun ne büyük bir nimet olduğunu anlıyor. uzaklaştırmak, ona zulmetmek değil.
açlık, yediğimizin; veya hastalık sıhhatin sürekli bize verilmiş olduğunu ve sıhhat veren bir şafi olduğunu tanımak için verilir. yoksa zarar vermek için değil. biz ancak böyle tanıyabiliyoruz. üstandın karanlık içinde nur gördüm demesi, fıtri bir haldir. allah bizimle dalga geçiyor değil herhalde. bir şeyleri gösteriyor; onları anlamamız için bunları veriyor. çocuk sobadan kaçınsın diye, onun hafif sıcak bir tarafına elini dokundurtuyor. veya yüksekliğin zararını anlaması için, az yüksek bir yerden çocuğu atlatıyor. böylece bilsin bunun acısını ki kaçınsın diye.
bazen eski fotoğraflarda dolaşırız, özleriz, bazen üzülürüz. bu fıtri bir şey. bunu zaten allahın sana neyi verdiğini, neyi sevdiğini anlamak için bunları şayıyorsun. fani şeylere abağlanıyorum, onlar benim elimden çıkıp gidiyor. o zaman bize diyor ki, sen fani olan bir şeyi sevebilir misin, kalbine bir bak bakalım, hayır olmuyor. o zaman baki olana yönel diyor. ancak baki olanı zikrettiği zaman, o musibet anında bir teselli buluyor. musibeti yaşamasa, baki olana da ulaşamaz. insan hayatını şöle bir kontrol etmesi, ne için yaşıyorsun demesi. sanki bu dünya ebediyen kalacakmış gibi, dalabiliyoruz. çok da önemsemiyoruz hayatı. allah bu sefer ne yapıyor? senede bir iki defa imtihan edilirsiniz diyor. gerçekten şükredecek misiniz diye imtihana tabi tutuyor. sıkıntı anlarınızda sizin medetkarınızı allah mı biliyorsunuz. bu imtihanları yaşamadan, biz kendi kendimizi dünyanın fenasını anlamak için, muhasebe edebiliriz. o zaman imtihan anlarında daha mukavemetli davranırız.

ry. hastalık, dünyanın fani olduğunu hatırlatmakla beraber, baki hayatı da hatırlatıyor. üstad diyor ki, onlar bakidir, hem allahtan bahsediyor rahimdir diyor. bu tür şeyler insanın kendine gelmesini sağlıyor. firavun bir kere hasta olsaydı, ilahlık dava etmezdi diyor alimler.

aş. demin söyledik ya, yıl sonunda şirketler değerlendirme yapar. burada bir cümle var. 9. sözde, namazı anlatıyor. yatsı namazında şöyle bir ibare var: "ibrahim vari... huzuruna çıkmak" orada gerçekten yevmiye defterini kapamak. günlük defteri. bugün ne yaptık ne ettik. burada bugün gidiyoruz, onunla ilgili ne yaptık.
ahiretin varlığını, ebedi bir hayatta ebedi bir saadetin varlığını başka nasıl anlarız? dünyaya aldanmış olsak, bu dünyadan gitmeyi, arzulamazdık. budünyanın fenasıdır ki, bizim ellerimizi çözüyor buradan. yoksa bu dünyada fena olmasaydı, ahirete olan iştiyakımız ortaya çıkmayacaktı. cenabı hakka olan iştiyakımız da, fanilere müracaatımız neticesinde bir medet bulamamız neticesinde, bizim derdimize merhem olan ancak baki olandır diyoruz.

hş. dünya burada da ahiret sonra değil tabi. her ikisinde de insan huzurlu olabilir.

aş. tren benzetmesi gibi. ön tarafta birinci sınıf vagonlar var. çok lüks. ama oradakiler, trenin sonunda uçuruma düşeceğini zannediyor. arkadaki vagondakiler, hayvanlarla beraber. ama onlar biliyor ki, bu tren onları saraya götürüyor. biri ziyafete gittiğini biliyor, yanındaki hiçbir şey ona rahatsızlık vermez. ben ziyafete gidiyorum der. şurada iki dakika bir sıkıntıya katlanacağım, der. sürekli o müjdeyi yaşar. ötekisi ne yapar? her an kuyunun içine girme endişesi, oradaki lezzetleri tatmasına bile izin vermez.
mektup geldikten 2 sene sonra idam olacaksın diyelim. ne fark eder, 2 sene olması. sen yine o korkuyla 2 sene yaşarsın.
öbür taraftan, resulullah sana 1 sene sonra özel buluşma mektubu yollamış. o bir seneyi ne kadar büyük bir mutlulukla yaşarsın. bütün dertlerin gider. diyelim ki, rüyanda resulullah 1 sene sonra bütün sıkıntılarından kurtulacaksın demiş.

ry. inanmadan yaşayan bir insanın hayatı, idama mahkum olmuş adam gibidir.

aş. hz. hasan ve hüseyin, rüyasında resulullahı görüyor. bütün o eziyetleri hiç manevi acı çekmeden yaşıyor. narın da hoş, nurun da hoş.

ry. "bir zaman...

aş. şurası çok ilginç: "o imanda öyle kuvvetli bir teselli var ki...
demek ki, iman, şiddeti nispetinde musibeti izale ediyor. gençlikte zannederdik ki, nefsi terbiye ettik mi, dertler bitecek. saadetli bir hayat yaşayacak zannederdik.
aslında nefsin terbiyesi, musibetlere karşı tahammül kazanmamızı sağlıyor. yoksa musibetlerin azalmasının garantisi değildir.
üstadın hayatına baktığımız zaman, yaşlandığında daha çok musibet yaşıyor.
nefsini terbiye etmezsen, her bir musibet sana daha ağır geliyor. terbiye edersen, tersine, gelen ne olursa olsun, sana yine tatlı gelmeye başlıyor. iki sevgilinin birbirine küsmesi, meşhur mecnunun hikayesi var ya, leyla yemek dağıtıyormuş. herkese bol kepçe vermiş. ona gelmiş, boş kaşığı vurmuş. demişler, senin sevdiğin sana ihanet etti, sana hiçbir şey vermedi. o demiş ki, olur mu, herkese verdiğinden farklı bir şey verdi, demiş.

zk. burada ahirete imana gidiş tarzı da ilginç. peygamberlere ve ahirete imandan bahsediyor. ölünce sen peygamberlere kavuşacaksın diyor.

aş. evet, bütün peygamberler, insanların en kamilleri. hayatı anlamlandıran insanlar, ahiretin varlığı konusunda ittifak etmişler. sonra, diyor ki, "124 bin enbiya... bu kainatın sani-i hakiminin bütün esması bu kainatta göstedikleri cilveleriyle..."
bu kainat çok temiz, güzel, intizamlı, rahmetli. bu kainatta tüm bunları görüyoruz. rahmetin rahmet olabilmesi için, mutlak olması gerekiyor. inayetin inayet olması için, mutlak olması gerekiyor. bütün bu esma-i hüsna, ahireti iktiza ediyor. benim kalbim de yle bir rahmeti istiyor. benim kalbime de bu duyguyu veren, rahmeti tam manasıyla anlayabilecek şekilde, rahmeti veren isteten yaratıcı, bunu kalbime söylettiriyor. allahın rahmeti var ise, mutlaka ebediyet olması lazımdır. yoksa rahmet rahmet olarak kalmaz. bu kainatla esmalarını bu şekilde tanıtan yaratıcı, esmalarını tam zıtlarına dönüştürecek bir şey yapar mı? yapmaz. öyleyse, esma bunu iktiza ediyor. bu çok güzel bir delilleme.

zk. allah esmasını göstermek istesin de, sadece küçük bir zerre göstersin de, gerisini göstermesin, abes.

aş. evet. hem kudreti de yeterli. sonsuz kudreti bunu yapabilir, bunu iktiza eder.

aö. burada özellikle çıkarım yapmadan önce, 124 bin enbiyanın ittifakından bahsetmesi, acaba daha mı kolay anlaşılmasındandır?

aş. kuyunun içindesin, her taraf karanlık. deseler ki, buradan kurtulmak mümkün. hemen o söze koşarsın. hem de 124 bin enbiya diyor. ruhunun ihtiyacı.

aö. diğerindeki gibi bir çıkarım yapmana gerek yok.

aş. evet. ruhun bunu istiyor. 124 bin insan bunu diyor. sonra 124 milyon insan da bunu tasdik ediyor. o karanlıktaki insan için ne büyük bir teselli olur. bir kişi dese, tam inanmayabilirsin. ama 124 milyon insan deyince, çok büyük bir huzurla inanırsın.
bir yola girmişsin. kaybolmuşsun. biri dedi, buradan gitmen lazım. tam emin olmazsın. ama bir sürü insan sana, bu yoldan gitmen lazım deseler, rahatlarsın.

yy. peki ya çok sayıda insan başka yollara gidiyorsa.

aş. ama onlar nereye gittiklerini bilmiyorlar. öbürleriyse, biz gittik doğru yol bu diyorlar. bir soruyu yanlış çözmenin sonsuz yolu vardır. ama hiçbir kıymeti yoktur. doğru ise bir tanedir. onu iki kişi çözse, tamam ona güvenebilirsin. hiç biri zaten onlardan, bu yol doğru yol demiyor. bana göre diyorlar. 124 bin enbiya ise, bana göre değil, allaha göre böyle diyorlar. esmalarıyla bunu da iktiza ettiğini gösterdiklerinde, senin kalbin de buna itminan ediyor. çölde geldin, bir sürü nimetlerle donatıldın. çölün içinde bir vaha gördün. bahçesi çok güzel tasarlanmış. hiç kimse demez ki, bu çözlün ortasında kendiliğinden oldu demez.
ha bir de yersen, huriler de eline yiyecekleri verirse, hayal meyal değil dersin. biz çok rahat rahmeti bu kainatta gözlemliyoruz. bütün ihtiyaçlarımız haddinden çok karşılanıyor. bir göz vermiş, inanılmaz güzellikleri görebiliyoruz. her şeyin sesini ayırd edebilen bir kulağı vermiş. dokunmakla her şeyi tanıyabiliyoruz. bu kadar nimet veren, bu sınırlı dünyada, bu kadar sanatını gösteren yaratıcı, bunları abese kalbetmez. boşu boşuna, büyük bir şirketin, kendiyle alay etmesi gibi olur. çok büyük bir ürün yapmış, dünyaya meydan okuyor. hologramlı telefon yapmış, üç boyutlu. sonra anında alet bozuluyor. kayboluyor bozuluyor. adam için nur meselesidir. böyle bir şeyi hiçe götürecek şekilde yapmaz bu. bu kadar numuneleri sanatları gösterdiği bu dünyada, bunları elbette ki, zıttına inkılab edecek şekilde bir zulme müsaade etmez. bu çok güçlü bir delil. kainatta hikmet ve rahmet varsa, ahiret var.
bütün ümitler kesildi, kapkaranlık bir kuyuya düştük. orada bir ağacı düşün.baharda kupkuru bir hale geliyor. hiçbir ümit yokmuş gibi, bir de üzerine kar geliyor. sonra bir bakıyorsun, baharda yeniden canlanıyor. bizim sıkıntı hallerimiz de bunun gibi değil mi? tam ümidi kesiyoruz, bir bakıyorsun, topraktan nimetler geliyor. allah oradan rahmetini gönderiyor. haşrin numunelerini, bize kainatta milyonlarca gösteriyor. bir tohum veriyor; al bu tohumun içinde beka ver diyor. bir tohumla sonsuzluğu kazanabiliyorsun. allah belki milyon yıl önce bir tohum yarattı, biz hala o tohumu tüketiyoruz. ve bitmiyor. bir elma 100 milyon yıl önce belki vardı. hala onun meyvesini biz yiyoruz. baharda gidiyor kayboldu gibi zannediyoruz, bir sonraki baharda yeniden geliyor. allah da bazen veriyor, bazen alıyor, kendi rahmetini gösteriyor.

ry. ortadoğuda hurma çekirdeği buluyorlar, kazılarda. 5000 senelik tohum. demek ki, allahu teala buna müsaade etmiş.

aş. allah bir tohumu yaratmakla bir kainatı yaratıyor.

zk. ihtiyarlığımıza sevinmeliyiz diyor. her sene baharın yenilenmesi, mevcudu korumak gibi duruyor da, ahiret mevcudu korumak değil. mevcuttan çok daha iyisini vermeye. peygamber örneğini ben anlamlı görüyorum. burada görüşemiyorsun, ama orada görüşeceksin.

ry. her türlü hastalık var. ama ahirete imanla hepsi ortadan kalkıyor. bütün sorunlara çözüm geliyor. bu insanın en büyük ümidi.

aş. gönderdiklerine kavuşuyor gibi. sadaka meselesi. resulullaha diyorlar, ben ölümden korkuyorum. o zaman tasaddük et, diyor. nasıl olacak, diyorlar? çünkü insanın kalbi, malı neredeyse, oraya bağlıdı, diyor. sen dostlarını ahirete göndermişsen, ahirete gitmek istersin. ama malını buraya bağlarsan, yitirme korkusunun yaşarsın sürekli. sevdiklerimiz ebedi saadete gitmişler, gibi düşünürsen, bunu yaşarsın.
ben bunu anneannemde görmüştüm. nasılsın diyordum. ben iyi olsam ne olur, diyordu. oraya bir an önce gideyim istiyorum. allah yaşlılıkta, bir an önce insanı oraya sevkettirmek istiyor. annem de anlatıyor. ölmeden bir gün önce, gidecek zannetmiş. korkma demiş, benim bir günüm var. oradaki torunları gelmiş, hepsini tek tek karşılamış. sanki kavuşmuş da onları karşılıyorlarmış gibi, hepsini görmüş gibi konuşmuş. nefesini öyle vermiş de gitmiş. orada bekleyenlerin varsa, gitmek kolay geliyor.
aslında bu hayata bakış açımızı da etkileyen bir şey. hepsi aslında allahın rahmetini celbeden, bizi çeken şeyler. burada bunu görürsek, o zaman musibet de çok hafif geliyor.
ona kavuşma anı olarak görebiliyoruz.

ry. müminin zindanı, kafirin sarayıdır diye bir hadis vardı.

zk. o hadisle ilgili geçen gün aklıma bir şey geldi. buradaki tecelliler herkesin kabiliyeti nispetindedir. buradaki biz kısıtlanmışız, aşamıyoruz kendimizi. sınırlarımızdan kurtulup, tam ayine olamıyoruz. bir sürü nimet var. hepsini yiyemiyoruz. fakat üstadın bir benzetmesi var. bu dünyada sen fotoğrafçısın. ebedi almede yiyebileceğin nimetlerin fotoğraflarını çekiyorsun. orada tadacaksın. illa bir nimeti bilmek için, onu tatman gerekmiyor. hepsini bir anda yiyemezsin. bir miden var. ama orada, bir bakışta 70 perdeyi birden görebileceksin. çokluktan gelen bir espri var. 70 farklı nimeti bir anda tadabileceksin. bir anda cennette de 70 ayrı nimeti tadabileceksin.

ry. her şeyden özel de, hakka kavuşmak. nimetlerin en ütü, allahı görmektir derler.



mk. o zaman bu akşam derslerinin muhasebesini yapalım.

yy. öncelikle
özet yapalım dersleri

mk. ihtiyarlık yaşla ilgili bir şey değil.
insan yaşlandıkça kendini daha genç hissediyor.

aş. üstadın bir sözü var: ceset yaşlandıkça ruh gençleşir.

aş. bence ihtiyarlar risalesini herkes okumalı da gençler daha çok okumalı.

mk. ihtiyarlığı yaşta değil başta hatırlamak olarak düşünebiliriz. muhasebe etmenin bir alışkanlık haline gelmesi gerektiğini. muhasebe yapmak başlıbaşına bir cesaret gerektiriyor. belki bu akşamki ders buna cesaret etmeyi, zarar bile etsek, buna cesaret etmek. böylece yeni arayışlara girebiliriz. muhasebe etmediğimiz bir konu, ne yapacağımızı bilmeyen kaybolmuş bir kayık gibidir. bu bayağı cesaret ve gençlik isteyen bir konu.

zk. zararlı durumdayken, muhasebe etmek daha karlı bir durum. kar ederken, muhasebe etmeye gerek yok.

mk. karlı zamanda da gerekir. karın ne olduğunu, nereye gittiğini değerlendirmek gerekir.

cn. parayı sayınca, bereketi gidermiş.

mk. sayınca bereketi fazlalaşır, çünkü şükrünü hissedersiniz. ama o ayrı bir versiyonda.

aş. onu keyfiyet olarak değil de, kemiyet olarak görüyoruz. allahın rahmetini sayılabilir bir şey olarak görürsen, gider o doğru. yoksa allahın rahmeti hiç azalmaz.

mk. bazı şeyler duaya vesile olsun. bu konuyu ödev alalım. bir dahaki derste konuşalım.
muhasebeyi bir çok insan yapar aslında. ihssedersiniz. ama bunları dile getirmek işimize gelmiyor, kaçamak yapıyoruz. kaçmanın aslında çok yapratıcı olduğunu, bir şeyle yüzleşebilmek, insana hem direnç getiriyor, hem de ümit getiriyor. bu da gayretin artmasına sebep oluyo. buraya derse gelmek bile, bir gayretin sonucu.